Kargo Gönderim Saatleri;
Yeni Üyelik
Üye Girişi
Anayasa Mahkemesi Kararlarında Devletin Resmi İdeolojisi 2012
Anayasa Mahkemesi Kararlarında Devletin Resmi İdeolojisi 2012
Hüseyin Murat IŞIK
Sayfa Sayısı
:
498
Kitap Ölçüleri
:
16x23 cm
Basım Yılı
:
2012
ISBN NO
:
9786055263478
1.425,00
TL GİRİŞ İnsanoğlu var olduğu sürece "varoluşunu anlamlandırma" sorunu da onunla birlikte var olacaktır. Tarihsel süreç içinde varoluşunu anlam¬landırmada insanoğlunun çeşitli referans çerçeveleri olagelmiştir. Küçük gruplardan topluluklara, toplumdan devlete kadar, insan ürünü olan bütün "inşa/yapım"lar, söz konusu beraberliği açıklama ve anlamlan¬dırma amacına yönelik olarak bu çerçevelerden yararlanmışlardır. Tıpkı insanoğlunun "varoluşunu anlamlandırma" sorunsalı gibi devletlerin de varoluşunu anlamlandırma ya da siyaset bilimi terminolo¬jisi ile ifade edecek olursak "meşruluk/meşrulaşürma" sorunsalı olmuş¬tur ve bu bağlamda, geçmişten günümüze devletler de, kendi varoluşlarını anlamlandırmaya yönelik bir çaba içinde olmuşlardır. Çünkü devlet olgusu beraberinde bir "yöneten-yönetilen" ayrımını ge¬tirdiği için yönetenlerin niye yönettiği yönetilenlerin de niçin itaat ettiği sorusuna doyurucu bir yanıt, ancak bu meşruluk araçları ile verilebile¬cektir. Modern zamanlarda işte bu meşruluk araçları olarak ideolojiler; bireysel düzeyde varoluşu anlamlandırırken, aynı zamanda devlet / ikti¬dar düzleminde de meşrulaştırma işlevini yerine getiren en önemli araç¬lardan olmuşlardır. Kuşkusuz her devletin, kendisini ona referansla tanımladığı bir de¬ğerler sistemi vardır. İdeoloji de en geniş tanımıyla; "verili dünyayı okumamızı kolaylaştırarak bir perspektif sunan paradigma, siyaset dün¬yasına yön veren sistematik fikir ve anlamlar haritası, devletin ve/veya bireyin siyasi varoluşunu anlamlandıran bir değerler sistemi, sistematik dünya görüşü"1 olarak, devletlerin kendilerini dayandırdığı değerlerle ilişkili olabilir. Bu çerçevede, günümüz dünyasında ideolojiyle ilişkisi bakımından iki tür devlerin mevcut olduğu söylenebilir. Bunlardan ilki, kuruluş ve işleyişinde, vatandaşlarının ideolojik çeşitliliğini tanıyan ve onlar arasında herhangi bir ayrım gözetmeyen "ideolojisiz/nötr" veya "insan haklarına dayalı demokratik" devlet; diğeri ise, belirli bir ideolo¬jiyi temel alan ve kendisine o ideolojinin korunması ve topluma benim¬setilmesi misyonunu yükleyen "ideolojik" veya "resmi ideolojili" devlet¬tir. İnsan haklarına dayalı demokratik devlet, ideolojik çeşitliliği tanır ve onlardan hiç birini resmi düzeyde kayırmaz. Günümüzde en iyi ör¬neklerini Batılı demokratik devletlerde gördüğümüz resmi ideolojisi olmayan devlet, bütün ideolojilerin serbest bir yarışma ortamında birlik¬te var olabileceği bir hukuki ve siyasi çerçeveyi oluşturup koruyan dev¬lettir. Yine günümüzde en somut örneklerini Asya ve Afrika′nın "geliş¬mekte olan" ülkelerinde gördüğümüz resmi ideolojili devletler ise, belirli bir ideolojiyi tercih eden, onu resmi olarak kayıran ve dolayısıyla vatan¬daşları arasında, bu ideolojiye yakınlık veya itaate bağlı olarak ayrım yapan devletlerdir. Her iki devlet türünde de, tercih edilen hukuki ve siyasal çerçeveye bağlı olarak anayasalar yapılmakta ve yorumlanmaktadır. Demokratik rejimler genellikle kendilerini "ideolojiden arındırılmış anayasa" ile ta¬nımlayan ve "anayasal demokrasi"nin bu yönünü vurgulayan rejimler¬dir. Buna karşılık, devletin belirli bir ideolojiyi tercih etmesini "or¬tak/kamusal iyi" adına haklı gören rejimler ise, devlete yükledikleri bu "ortak misyon" adına toplumu dönüştürebilmek için anayasalara da bu yönde bir vazife biçen rejimlerdir. Demokratik rejimlerde, vatandaşların temel hak ve özgürlüklerinin korunması, ideal bir anayasasal çerçevenin tesisinin yanında, haklan koruma duyarlılığına sahip bir anayasa yargısının varlığına bağlıdır. Bu çerçevede, eğer varsa, anayasa mahkemesi ve verdikleri kararları, ilgili ülkenin vatandaşlarının hak ve özgürlüklerinin korunmasında iktidarla¬ra karşı kalkan, demokratik rejimin açısından ise konsolide edici bir fak¬tör olacağı aşikârdır. Türkiye′de kökleri neredeyse Cumhuriyetin kuruluş dönemine ka¬dar uzanan bir siyasal çatışma/tartışma sürmektedir. Bu tartışma veya çatışma, demokratikleşme yolunda devleti mevcut resmi ideolojisinden arındırmaya çalışanlarla (çevre), onu bir resmi ideolojinin çerçevesi içinde tutmaya çalışanlar (merkez) arasında yürütülmektedir. Özellikle yeni bir anayasa yapmanın elzem olduğu hususunda hemen tüm sosyal ve siyasal aktörlerin hemfikir olduğu bugünlerde yürütülen "ideolojisiz anayasa", "sivil anayasa" veya "resmi ideolojinin anayasadan çıkarılma¬sı" tartışmaları, bu siyasal çatışma ve tartışmanın nirengi noktasını oluş¬turmaktadır. Ancak bu konudaki tartışmalar, evrensel düzeydeki de¬mokrasi pratikleri göz önünde bulundurulmadan, daha çok gündelik siyasal mücadele ve polemiklerin gölgesinde devam ettirilmektedir. Böy¬lesi bir siyasal kör dövüşünün sürdürüldüğü Türkiye′de, özgürlükler açısından vereceği kararlar Türk Anayasa Mahkemesini, Türkiye de¬mokrasisinin Batılı emsallerine ulaşması açısından kilit konuma getirmiş ve siyasal hayatın odağına yerleştirmiştir. Ancak 1982 Anayasasındaki ifadesiyle "demokratik rejimin vazgeçilmez unsurları" olan siyasi parti¬lerin kapatılması ve anayasal yetkilerini de aşmak suretiyle, TBMM tara¬fından yapılan anayasa değişikliklerini iptal kararları, Türk Anayasa Mahkemesinin meşruiyetini, demokratik teori ve pratik açısından son derece tartışmalı bir hale getirmiştir. Dolayısıyla, anayasal açıdan "fonk¬siyon gaspı" sayılabilecek ve açık yetkisizliğine rağmen vermiş olduğu mevzubahis kararlarıyla, Türk Anayasa Mahkemesinin, Türkiye′nin "insan haklarına dayalı demokratik" bir devlete ulaşmasının önündeki en ciddi engellerden biri olduğu söylenebilir. Bu minval üzere bu çalışmada, öncelikle Türk Anayasa Mahkemesi¬nin siyasal partilere ilişkin kapatma kararları ile Türkiye siyasetinde yarattığı etki mercek altına alınarak, bu kararların belli bir Dev¬let/Cumhuriyet anlayışına tekabül edip etmediği ortaya konmaya çalışı-lacakür. Daha açık bir ifadeyle, bu çalışma; Türk Anayasa Mahkeme-si′nin, kararlarını verirken resmi bir ideoloji doğrultusunda hareket edip etmediği sorusuna, "içerik analizi" yöntemini de kullanmak suretiyle teorik düzeyde cevap aramayı amaçlamaktadır. Bu çerçevede çalışmanın birinci bölümünde "içerik analizi" yöntemi ele alınacak; bu yöntemin sosyal bilimlerdeki yeri ve önemine vurgu yapılacak, akabinde ise, çalışmada takip edilecek usul hakkında bilgi verilecektir. Usule ilişkin olarak, bir yandan "araştırma soruları"na, diğer yan¬dan da bu soruyu cevaplandırmada kullanılacak "araştırmanın tespit ve varsayımları"na yer verilecektir. Araştırma sorulan: "Anayasa Mahke-mesi′nin siyasi parti kapatma davalarında verdiği kararlardan çıkarılabilecek bir Cumhuriyet ve Devlet anlayışı var mıdır?" sorusu ile, birinci soruya olumlu karşılık verilmesi halinde cevaplanması gereken ikinci bir soru olarak, "Anayasa Mahkemesi′nin Cumhuriyet ve Devlet anlayışı aynı zamanda Devlet′in resmi ideolojisine tekabül etmekte midir?" soru¬sudur. Araştırmanın temel tespit ve varsayımlarını şu şekilde sıralamak mümkündür: I. Anayasa Mahkemesi′nin siyasi parti kapatma karalarında üç ge¬ rekçe mevcuttur. Bunlardan ilki şekli aykırılıklardır, ikincisi, kısaca "Bö¬ lünmez Bütünlük" ilkesi olarak ifade edilen "Türk Devletinin Ülkesi ve Milletiyle Bölünmez Bütünlüğü"ne aykırılık gerekçesidir. Son olarak ise, "Laiklik" ilkesine aykırılık gerekçesidir. II. Anayasa Mahkemesi′nin, siyasi partilere ilişkin verdiği kapatma kararlarında ortaya çıkan "Cumhuriyet ve Devlet Anlayışı" veya "resmi ideoloji"; Anayasada yer alan temel referans ilkelerine, özellikle de "Ata¬ türk İlke ve İnkılâplan"na ve bunun içinden de "Laiklik ve Milliyetçilik" ilkelerine Mahkemenin getirdiği yoruma dayanmaktadır. Bir diğer deyişle devletin resmi ideolojisi; Atatürk ilkelerinin en önemlilerinden biri olan, "Milliyetçilik" ilkesi ve ondan neşet eden "Bölünmez Bütün¬ lük" ilkesi ile, bir başka kurucu ilke olan "Laiklik" ilkesinin Anayasa Mahkemesince yapılan özgün yorumuna tekabül etmektedir. III. Anayasa Mahkemesi′nin "Cumhuriyet ve Devlet Anlayışı" veya buna tekabül eden resmi ideoloji, vesayetçi bir siyasi rejimin ortaya çık¬ masına yol açmaktadır. Anayasa Mahkemesi, bu olguyu, sahip olduğu "Anayasayı yorumlama tekeli" ve verdiği kararların tüm özel/kamusal ve gerçek/tüzel kişi ve kuruluşları bağlaması sayesjnde gerçekleştirmek¬ tedir. Çalışmanın birinci bölümünde, son olarak, analizde kullanılacak "kavramsal araçlar"a yer verilmektedir. Kavramsal araçlara ilişkin ola¬rak da şunlar ifade edilebilir: Türkiye′de resmi ideoloji dendiğinde, bun¬dan, "Kemalizm/Atatürkçülük" kavramının anlaşıldığı veya anlaşılması gerektiği hususunda literatürde genel bir mutabakat bulunmaktadır2. Nitekim Anayasanın kimi amir hükümleri de (Başlangıç bölümü, değiş¬tirilemeyecek hükümler içerisinde yer alan 2 ve 3. maddeler, eğitim ve öğretim hakkının düzenlendiği 42. madde, gençliğin korunması kenar başlıklı 58. madde, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu′nun düzenlendiği 134. madde ve İnkılâp kanunlarının korunması kenar baş¬lıklı 174. madde) bu durumu teyit eder mahiyettedir. Türk Anayasa Mahkemesi, bu amir hükümler ışığında hem resmi ideolojinin kurgula-yıcısı, hem de muhafızı rolünü üstlenmek/oynamak suretiyle, politik alanın sınırlarını tespit ve tayin yetkisini deruhte etmektedir. Türk Ana¬yasa Mahkemesi, bu yetkiyi deruhte ederken kararlarında geliştirdiği Atatürkçülük yorumu, doğrudan doğruya Türkiye Cumhuriyetinin res¬mi ideolojisine tekabül etmektedir. Birinci bölümde açıklanmaya çalışılan referans kavram setinin, ana¬liz edilecek siyasi parti kapatma kararlarındaki resmi ideolo¬ji/Atatürkçülük vurgusunu ortaya çıkarmaya matuf ilke ve kavramlar¬dan seçildiği ifade edilmelidir. Referans kavram seti olarak ise; "Atatürk | İlke ve İnkılâpları", "Anayasanın Başlangıç İlkeleri", Anayasadaki Değiş¬tirilemez İlkeler", "İnkılâp Kanunları" ve "Siyasi Partiler Kanunundaki İlkeler" şeklindeki kavram ve ilkeler ile bunların alt başlığı olarak nite- ′ lendirilebilecek alt ilke ve kavramlar tespit edilmiştir. Mevzubahis refe¬rans kavram seti, doğrudan doğruya resmi ideolojinin (Atatürkçülüğün) hem sınırlarını belirleyen ve hem de koruyucu işlev üstlenen anayasal ve yasal hüküm ve ilkelerden seçilmiştir. Son olarak; tüm bu referans kav¬ram seti tablolara dönüştürülmek suretiyle, analizde kullanılacak nihai araçlar temin edilmiştir. Çalışmanın izleyen ikinci bölümünde; demokratik teoride anayasa yargısı ve anayasa mahkemelerinin yerinin tartışılması ve Türkiye siya¬setindeki gelişmeler ışığında konunun değerlendirilmesine çalışılmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümünde; Anayasa Mahkemesi nezdinde hak¬larında kapatılma davası açılan siyasi partilere ilişkin verilen kararlar, araştırmanın tespit ve varsayımları doğrultusunda aşağıdaki şu üçlü tasnif esas alınarak incelenecektir: - "Şekli aykırılık" gerekçesiyle haklarında kapatılma kararı verilen siyasi parti kapatma davaları, - "Bölünmez bütünlük ilkesine aykırılık" gerekçesiyle haklarında kapatılma kararı verilen siyasi parti kapatma davaları, - "Laiklik ilkesine aykırılık" gerekçesiyle haklarında kapatılma ka¬ ran verilen siyasi parti kapatma davaları. Birinci tasnif içerisinde yer alan kapatma davaları ve bunlara ilişkin verilen kararların bu başlık içerisinde incelenmesinin sebebi, bir bütün olarak Anayasa Mahkemesi tarafından verilen kapatma kararlarını göre¬bilmektir. Her ne kadar bu tasnifte yer alan kapatma kararları, resmi ideoloji ile ilgili olmayan ve tamamıyla teknik sebeplere bağlı olarak verilmiş kararlar olsalar da, Anayasa Mahkemesince verilen kapatma kararlarının bir parçası oldukları için bu çalışmada söz konusu kararlar, herhangi bir içerik analizine tabi tutulmadan inceleneceklerdir. Şekli hukuki aykırılık gerekçesiyle haklarında kapatılma davası açı¬lan 22 siyasi partiye ilişkin kararların incelenmesinin ardından, bölün¬mez bütünlük ilkesine aykırılık gerekçesiyle 15, laiklik ilkesine aykırılık gerekçesiyle de 6 siyasi parti hakkında açılan kapatılma davaları, refe¬rans kavram setinden oluşturulan tablolar yardımı ile içerik analizine tabi tutulmak suretiyle analiz edileceklerdir. Çalışmanın dördüncü bölümünde; üçlü tasnifteki başlıklar esas alınmak ve içerik analizi yöntemiyle elde edilen veriler dikkate alınmak suretiyle, Anayasa Mahkemesi tarafından verilen siyasi parti kapatma kararlarının genel bir değerlendirilmesi yapılmaya çalışılacaktır. Sonuç bölümünde ise, çalışmada ortaya konan kavramsal araçlar¬dan yararlanarak, içerik analizine tabi tutulan siyasi parti kapatma karar¬larından elde edilen veriler ışığında, günümüz Türkiye′sindeki hukuki ve siyasi durum tanımlanmaya ve Türkiye siyasetinde Anayasa Mahke-mesi′nin oynadığı rolün, demokrasi ve resmi ideoloji ilişkisi minvalinde tartışılıp değerlendirilmesine ayrılacaktır. Bu çalışmada ele alman konunun, evrensel değer ve standartlarda bir demokratik düzenin oluşturulması ve geliştirilmesi amacı bakımın¬dan önemi aşikârdır. Bu çerçevede çalışmamızın Türkiye′deki demokra¬tikleşme çabalarına da katkıda bulunması ümit edilmektedir. SUNUŞ Cumhuriyet döneminin en çalkantılı dönemleri arasında kuşkusuz 2007-2008 yıllarına damgasını vuran anayasal ve politik krizin ayrı bir yeri var. Cumhurbaşkanı′nm TBMM tarafından seçilmesine Anayasa Mahkemesi′nin hiçbir hukukî ve mantıkî ölçüye sığmayan ünlü "367 Kararı" ile müdahale etmesi, bu müdahalenin 27 Nisan tarihli e-muhtıra ile anamuhalefetin desteğinde gerçekleşmesi çarpıcı enstantaneler olarak hafızalardaki yerini korumaktadır. Burada Anayasa Mahkemesi üzerin¬den ve dolayısıyla hukukî bir kılıf içinde ortaya çıkmış gibi görünen "anayasa krizi", aslında doğrudan politik bir krizdi. Cumhurbaşkanı seçimi de dâhil bütün politik tercihlerin çağdaş demokrasilerde hukuk normlarına dönüştürülmesi gerektiği bilindiğinde, zâten politik ve diğer tercihlerden arındırılmış veya yalıtılmış "saf hukukî" anlamda bir kriz de pek mümkün değildir. Bu, Türkiye gibi politik tercihler arasındaki farklılıklardan kaynaklanan çatışmaların önemli ölçüde hâlâ devletin temel düzenleyici ilkelerinin ne olduğu üzerindeki tartışmalardan bes¬lendiği toplumlarda evleviyetle böyledir. Nitekim Cumhuriyet′i halkın demokratik yolla ortaya koyduğu politik tercihlere karşı koruma mantığı üzerine inşÃ¢ edilmiş bulunan "vesayetçi" yapının, zaman zaman doğru¬dan veya dolaylı askerî (ve sivil bürokratik) müdahale ve darbeler yo¬luyla devreye girişinin bir diğer örneği olan "367 kararı" sonrasında, hem 28 Nisan′daki karşı çıkış, hem genel seçimlerin Temmuz′a alınması ve hem de Anayasa′nın, Cumhurbaşkanı′nm halk tarafından seçilmesi yönünde değiştirilmesi politik-anayasal krizi çözebilecek önemli geliş¬melerdi. Buna rağmen kriz devam etti ve "367 Kararı" ile sürecin en önemli aktörü hâline gelmiş olan Anayasa Mahkemesi, önce -"411 el kaosa kalktı" manşetlerinin desteğinde- 2008 yılında Anayasa′daki yetki sınırlarını aşarak, yüksek öğretim kurumlarında uygulanmakta olan ve herhangi bir yasal dayanağı olmayan başörtüsü yasağını kaldırmayı amaçlayan anayasa değişikliklerini sırf bu amaç gerekçesiyle anayasaya aykırı bularak iptal etti. Bunun hemen ardından da, dünya demokrasi tarihinde eşine rastlanmadık bir biçimde, geçerli oyların yarıya yakınını almış olan iktidar partisine karşı açılan "kapatma davası"nda iktidar partisinin "lâiklik karşıtı eylemlerin odağı haline geldiği"ne hükmede¬bildi. Bu süreçte Anayasa Mahkemesi′nin baş aktörlerden biri olarak öne çıkması, hem genel olarak anayasa yargısı ve hem de özel olarak Türki¬ye′de Anayasa Mahkemesi′nin niteliği ve işlevi bakımından önemli tar¬tışmaların yapılmasını da bir anlamda güdüleyici bir gelişme olmuştur. Şurası muhakkaktır ki, yasaların anayasaya uygunluğu demokratik hu¬kuk devletinin temel ilkelerinden biridir. Bu, çağdaş hukuk kavramında merkezî bir yere sahip bulunan normlar hiyerarşisinin bir gereğidir. Bu¬nunla birlikte, unutulmaması gereken hususlardan biri ve bu bağlamda belki de en önemlisi ise, anayasanın da üzerinde, anayasayı da bağlayan üstün normların varlığıdır. Normlar hiyerarşisi düşüncesinin anayasanın temeline yerleştirdiği "temel norm" kavramına da bağlanabilecek bir biçimde bu üstün normlar, uluslararası ve ulusalüstü insan hakları hu¬kukunun içeriğinde belirginleşebildiği gibi, bunlardan daha soyut temel demokratik ilkeler olarak da formüle edilebilir. Her halükârda, anayasa yargısının demokratik hukuk devletindeki yeri ile ilgili olarak yapılması gereken tesbit şudur: "Yasalar anayasaya, anayasa da uluslararası ve ulusalüstü insan hakları ve temel özgürlüklere aykırı olamaz. Anayasa yargısının görevi, aşağıdan yukarıya doğru sıraladığımızda, yasa-anayasa-insan hak ve özgürlükleri arasındaki hiyerarşiyi gözeten bir "hukuka uygunluk denetimi" yapmaktır." Nitekim, örneğin Türki¬ye′deki Anayasa Mahkemesi′nin kendi görev ve yetki alanını tanımlayıp uygulama tarzını meşrulaştırmak amacıyla zaman zaman müracaat edi¬len Almanya ve İspanya gibi Avrupa′lı örneklerde, yukarıdaki tesbite uygun bir anlayışın geçerli olduğunu görebilmekteyiz. Buna mukabil Türkiye′nin Anayasa Mahkemesi, yüksek yargı organlarının diğer alan¬lardaki içtihadına yansıyan uygulamalarda da görüldüğü üzere, örneğin Avrupa İnsan Haklan Sözleşmesi′ni ihlâl edici mahiyette kararlar vermiş ve vermektedir. Bu kararların en çarpıcı ihlâ örneklerini sergilediği alan¬lardan biri siyasî parti kapatma kararlarıdır. Hatırlatalım: bu kararlar aleyhine AİHM′ne yapılmış müracaatların onda dokuzunun AİHS′nin ihlâli olarak hükme bağlanmıştır. Avrupalı yerleşik demokrasilerle açık bir çatışma içinde olan bu gerçeklik, ya 1982 Anayasası′nın demokratik hukuk devletiyle bağdaşmayan "resmî ideoloji" yükünden, ya Anayasa Mahkemesi′nin Anayasa′da varolan ideolojiyi çağdaş demokratik hukuk devletiyle bağdaşmayacak bir biçimde resmîleştiren yorumundan veya her ikisinden birden kaynaklanmaktadır. Değerli meslekdaşım Dr. Hüseyin Murat Işık′ın "Anayasa Mahke¬mesi Kararlarına Göre Türkiye′de Cumhuriyet ve Devlet Anlayışı" başlıklı doktora tezi, siyasî parti kapatma kararlarına uygulanan bir içerik analizi üzerinden, Türkiye Cumhuriyeti′nin anayasal düzeninde hâki¬miyet kurmuş bulunan "resmî ideoloji"nin eleştirel bir sorgulanmasını amaçlamaktadır. Dr. Işık′ın tezi, yukarıda kısaca işaret etmeye çalıştığım ana mes′eleye, yâni Türkiye′nin demokratik hukuk devletini tam anla¬mıyla inşÃ¢ etmesinin önündeki asıl engelin anayasa metni mi, yoksa anayasa yargısında derûnî bir hâkimiyet tesis etmiş olan "resmî ideoloji" mi olduğu mes′elesine "ışık" tutabilecek önemli bir kaynak olmuştur. Demokratik hukuk devletinin normatif standardlarıyla uyumlu bir Tür¬kiye′yi inşÃ¢ etme yolunda "yeni bir anayasa metni" arayışı içinde bulun¬duğumuz bugünlerde Dr. Işık′ın çalışmasının ihmâl edilemez katkılar yapacağından eminim. Levent Köker ONSOZ Türk Anayasa Mahkemesinin, çağdaş demokratik rejimlerdeki Ana¬yasa Mahkemelerinin tersine, hak ve özgürlükler temelli yorum ve yak¬laşımlar yerine, "Cumhuriyet ve Devlef′i korumaya matuf yorum ve yaklaşımları esas almak suretiyle kararlarını verdiği ve dolayısıyla dev¬leti bireye önceleyen bu yaklaşımın temelinde, "Kemalizm" veya "Ata¬türkçülük" adlı Cumhuriyetin/Devletin resmi ideolojisinin bulunduğu varsayımının, siyasi parti kapatma kararlarının içerik analizi yöntemi ile incelenmesi suretiyle değerlendirilmeye çalışılması, bu çalışmanın temel maksadıdır. Asli maksadı bu olan çalışmanın, tali maksadı da; hakla¬rında "kapatılma davası" açılmış tüm siyasi partileri kapsayacak şekil¬de "karar incelemelerinin" yapılmaya çalışılmasıdır. Mevzubahis mak¬satların ne kadar hâsıl olduğu ise, okuyucularının takdirine kalmış bir şeydir. Bu çalışmanın ortaya çıkış sürecine gelecek olursak öncelikle şunları ifade etmemiz gerekir: Akademyadakiler yakinen bilirler ki doktora sü¬reci bir akademisyenin "sırat köprüsüdür". Böylesi zorlu bir süreci; lazım gelen tüm şeylere sahip olsanız dahi tek başınıza aşabilmeniz mümkün değildir. Muhakkak surette, hem akademik hem de insani anlamda yardım görmeniz gerekir. Aksi takdirde başarısızlık mukad¬derdir. Bu tespit, mesleğe nispeten geç intisap etmiş ve ciddi sağlık sorunları ve bürokratik sıkıntılar yaşamış benim gibi birisi için ise, iki kat geçerlidir. Bu minval üzere, eğer ortaya "akademik eser" namına bir şeyler çıkmışsa bunu herkesten önce iki kişiye borçlu olduğumu ifade etmeli¬yim. Öncelikle, yüksek lisans yapmam noktasında beni yüreklendirdik¬ten sonra akademiye intisabım için de beni teşvik ederek her türlü kolay¬lığı sağlayan, lisans yıllarından itibaren yaşadığım çok ciddi sağlık so¬runları nedeniyle ara verdiğim akademik çalışmalara kaldığım yerden yeniden başlayabilmem için beni yüreklendiren ve yine bu süreçte de her türlü yardımı esirgemeyen çok kıymetli hocam ve ağabeyim Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi öğretim üyelerinden Prof. Dr Fazıl Hüsnü Erdem′e; taşradaki her araştırma görevlisinin kâbusu haline gelen "35. Madde"den mütevellit sıkıntılar ile her türlü bürokratik sıkıntıyı "kural merkezli" değil "insan merkezli" yaklaşımı ile çözen, benim gibi; evlenmiş, hastalanmış, yaşı geçmiş üstüne üstlük çocuk sahibi de olmuş, yani "bu işin naturasına aykırı ne varsa yapmış" (bu tespit kıymetli hocam Ahmet Çiğdem′e aittir) birisine, tam havlu atmak üzereyken destek çıkan ve "işi kolay kılan", ve öğrencisi, memuru, arkadaşı veya bir baş¬ka "yakın" sıfatla kendisini tanıyan hemen herkesin "kalenderliğinde ittifak edeceği G.Ü. İİBF Kamu Yönetimi Bölüm Başkanı çok kıymetli, saygıdeğer hocam Prof. Dr. Kemal Görmez′e sonsuz şükranlarımı arz ederim. Zarif kişiliği ve engin bilgisiyle yol göstericiliğinden son derece fay¬dalandığım, tezimin fikir babası, danışman hocam Prof. Dr. Levent Köker′e olan şükran borcumun büyüklüğü izahtan varestedir. Doktora ders dönemindeyken, hemen her hafta Diyarbakır′dan yak¬laşık 15-16 saatlik (kış aylarında 18 saate ulaşan) otobüs yolculukların¬dan sonra, zevkle derslerini dinlediğim ve kendilerinden çok şeyler öğ¬rendiğim, öğrencileri olmak ve rahle-i tedrislerinden geçmekle kendimi bahtiyar addettiğim hocalarım; Prof. Dr. Kadir Cangizbay, Prof. Dr. Mümtaz′er Türköne, Prof. Dr. Atilla Yayla, Prof. Dr. Hayati Hazır, Prof. Dr. Ahmet Çiğdem ve Prof. Dr. Hikmet Kavruk′a emekleri için minnet¬tarım. O stresli dönemde angaryalarımı yüksünmeden üstlenen sevgili asistan arkadaşlarım Kürşat Birinci, Hamdi Turşucu, İbrahim Sarıtaş ve Mehmet Kocaoğlu′na ne kadar teşekkür etsem azdır. Yine aynı dönem¬de yalnızca evlerini değil yüreklerini de açarak beni misafir eden kıy¬metli ağabeyim Necdet Seçkin ve ablam Leman Seçkin′in haklarını ödeyemem. Gerek bu çalışma sırasında gerekse diğer zamanlarda hep yardımla¬rını gördüğüm mesai arkadaşlarım, İngilizce okutmanımız hocam Mu¬harrem Tunç ve mümtaz akademisyen kardeşim Vahap Coşkun′a hep borçlu kalacağım kuşkusuzdur. Ticari kaygıları bir kenara bırakarak, pür akademik sayılabilecek bu çalışmayı yayınlamayı üstlenen ADALET YAYINEVİ çalışanlarına müteşekkirim. Kıldan ince, kılıçtan keskin "Sı¬rat Köprüsü"nü geçerken sabırlarını çok zorladığım eşim ve çocukları¬mın ise haklarını zaten ödeyemem. Hasseten sosyal bilimlerde yeni bir şeyler söylemenin zorluğunu; "güneşin altında söylenmedik hiçbir şey kalmamıştır" hakikatini bihak¬kın müdrik olarak; bu çalışmayı, eserlerinden istifade etmek suretiyle ancak ortaya çıkarabildiğim ve dolayısıyla kendilerine "deyn-i bî ifa" borçlu olduğum tüm müelliflerin emekleri önünde tazimle eğiliyorum. Önsözün sonsözü olarak da; bu çalışmada ortaya çıkan tüm hata ve eksikliklerin şahsıma, akademik anlamda faydalı sayılabilecek tüm şeylerin ise yukarıda sayılan zevata ait olduğunda ise kuşku yoktur. Okuyucuların kitap künyesinde yer alan iletişim bilgilerimden bana ulaşarak çalışmamın eksik ve hatalarını bildirmeleri beni çok mutlu edecektir. Hüseyin Murat IŞIK İÇİNDEKİLER : SUNUŞ-VII ÖNSÖZ-XI İÇİNDEKİLER-XV TABLOLAR LİSTESİ-XIX KISALTMALAR-XXV GİRİŞ-1 BİRİNCİ BÖLÜM SOSYAL BİLİMLERDE İÇERİK ANALİZİ YÖNTEMİ VE ÇALIŞMADA TAKİP EDİLECEK USUL I. -SOSYAL BİLİMLERDE İÇERİK ANALİZİ YÖNTEMİ-9 II. -ÇALIŞMADA TAKİP EDİLECEK USUL-15 1. -ÇALIŞMANIN USULÜNE DAİR-15 2. -ÇALIŞMADA KULLANILACAK KAVRAMSAL ARAÇLAR-20 3. -REFERANS İLKE VE KAVRAMLAR SETİNE İLİŞKİN ÖRNEK TABLOLAR-23 3. 1. -ÖRNEK TABLO 1-23 3. 2. -ÖRNEK TABLO 2-29 3. 3. -ÖRNEK TABLO 3-41 3. 4. -ÖRNEK TABLO 4-45 3. 5. -ÖRNEK TABLO 5-48 3. 6. -ÖRNEK TABLO 6-52 3. 7. -ÖRNEK TABLO 7-55 3. 8. -ÖRNEK TABLO 8-63 3. 9. -ÖRNEK TABLO 9-68 İKİNCİ BÖLÜM ANAYASAL DEMOKRASİ BAĞLAMINDA ANAYASA YARGISI I. -DEMOKRASİ KAVRAMI-69 II. -ANAYASACILIK DÜŞÜNCESİ VE ANAYASAL DEVLET-73 1. -UZLAŞMA ALANLARI-75 2. -ÇATIŞMA/GERİLİM ALANLARI-75 III. -ANAYASAL DEMOKRASİLERDE ANAYASA YARGISI-76 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM HAKLARINDA KAPATILMA DAVASI AÇILAN SİYASİ PARTİLER VE BU KARARLARIN İNCELENMESİ I. -ŞEKLİ- HUKUKİ GEREKÇELERLE HAKLARINDA KAPATILMA DAVASI AÇILAN SİYASİ PARTİLER-83 1. -İŞÇİ- ÇİFTÇİ PARTİSİ-83 2. -TÜRKİYE İLERİ ÜLKÜ PARTİSİ-85 3. -BÜYÜK ANADOLU PARTİSİ-86 4. -YÜCE GÖREV PARTİSİ-86 5. -BİZİM PARTİ-87 6. -MUHAFAZAKÃR PARTİ-88 7. -YENİ DÜZEN PARTİSİ-90 8. -DOĞRU YOL PARTİSİ-91 9. -BAYRAK PARTİSİ-93 10. -(CUMHURİYET) HALK PARTİSİ-94 11. -MİLLİYETÇİ ÇALIŞMA PARTİSİ-96 12. -YEŞİLLER PARTİSİ-97 13. -DEMOKRAT PARTİ-98 14. -DİRİLİŞ PARTİSİ-99 15. -TÜRKİYE SOSYALİST İŞÇİ PARTİSİ-100 16. -ADALET PARTİSİ-101 17. -BÜYÜK ADALET PARTİSİ-102 18. -TÜRKİYE ADALET PARTİSİ-102 19. -TÜRKİYE ÖZÜRLÜSÜ İLE MUTLUDUR PARTİSİ-103 20. -DEVRİMCİ SOSYALİST İŞÇİ PARTİSİ-103 21. -ANAYOL PARTİSİ-104 22. -TÜRKİYE KOMÜNİST PARTİSİ-104 II. -HAKLARINDA BÖLÜNMEZ BÜTÜNLÜK İLKESİNE AYKIRILIK GEREKÇESİYLE KAPATILMA DAVASI AÇILAN SİYASİ PARTİLER VE BU PARTİLERE İLİŞKİN KARARLARIN İÇERİK ANALİZİ YÖNTEMİ İLE İNCELENMESİ-105 1. -TÜRKİYE İŞÇİ PARTİSİ (TİP) KARARI-105 2. -TÜRKİYE EMEKÇİ PARTİSİ (TEP) KARARI-113 3. -TÜRKİYE BİRLEŞİK KOMÜNİST PARTİSİ (TBKP) KARARI-119 4. -SOSYALİST PARTİ (SP) KARARI-128 5. -HALKIN EMEK PARTİSİ (HEP) KARARI-144 6. -ÖZGÜRLÜK VE DEMOKRASİ PARTİSİ (ÖZDEP) KARARI-154 7. -SOSYALİST TÜRKİYE PARTİSİ (STP) KARARI-165 8. -DEMOKRASİ PARTİSİ (DEP) KARARI-176 9. -SOSYALİST BİRLİK PARTİSİ (SBP) KARARI-187 10. -DEMOKRASİ VE DEĞİŞİM PARTİSİ (DDP) KARARI-196 11. -EMEK PARTİSİ (EP) KARARI-204 12. -DEMOKRATİK KİTLE PARTİSİ (DKP) PARTİSİ-214 13. -HALKIN DEMOKRASİ PARTİSİ (HADEP) KARARI-222 14. -HAK VE ÖZGÜRLÜKLER PARTİSİ (HAKPAR) KARARI-231 15. -DEMOKRATİK TOPLUM PARTİSİ (DTP) KARARI-239 III. -LAİKLİK İLKESİNE AYKIRILIK GEREKÇESİYLE HAKLARINDA KAPATILMA DAVASI AÇILAN SİYASİ PARTİLER VE BU PARTİLERE İLİŞKİN KARARLARIN İÇERİK ANALİZİ YÖNTEMİ İLE İNCELENMESİ-248 1. -MİLLİ NİZAM PARTİSİ (MNP) KARARI-248 2. -HUZUR PARTİSİ KARARI-258 3. -DEMOKRATİK BARIŞ HAREKETİ PARTİSİ (DBHP) KARARI-266 4. -REFAH PARTİSİ KARARI-273 5. -FAZİLET PARTİSİ KARARI-285 6. -ADALET VE KALKINMA PARTİSİ (AKP) KARARI-298 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM SİYASİ PARTİ KAPATMA KARARLARININ GENEL DEĞERLENDİRMESİ I. -ŞEKLİ- HUKUKİ GEREKÇELERLE HAKLARINDA KAPATILMA DAVASI AÇILAN SİYASİ PARTİLERE İLİŞKİN KARARLARIN GENEL DEĞERLENDİRMESİ-311 II. -BÖLÜNMEZ BÜTÜNLÜK İLKESİNE AYKIRILIK GEREKÇESİ İLE HAKLARINDA KAPATILMA DAVASI AÇILAN SİYASİ PARTİLERE İLİŞKİN KARARLARIN GENEL DEĞERLENDİRMESİ-312 III. -LAİKLİK İLKESİNE AYKIRILIK GEREKÇESİYLE HAKLARINDA KAPATILMA DAVASI AÇILAN SİYASİ PARTİLERE İLİŞKİN KARARLARIN GENEL DEĞERLENDİRMESİ-347 SONUÇ-409 KAYNAKÇA-423 EKLER-435 EK - 1 -: -BÖLÜNMEZ BÜTÜNLÜK İLKESİNE AYKIRILIK SEBEBİYLE HAKLARINDA KAPATILMA DAVASI AÇILAN SİYASİ PARTİLER HAKKINDAKİ ESAS İNCELEMESİNDE KULLANILAN ŞABLON METİN-435 EK-2 -: -LAİKLİK İLKESİNE AYKIRILIK GEREKÇESİYLE HAKLARINDA KAPATILMA DAVASI AÇILAN SİYASİ PARTİLER HAKKINDAKİ ESAS İNCELEMESİNDE KULLANILAN ŞABLON METİN-471 EK-3 -: -ŞEKLİ- HUKUKİ AYKIRILIK GEREKÇESİYLE HAKLARINDA KAPATILMA DAVASI AÇILAN SİYASİ PARTİLER TABLOSU-491 EK-4 -: -BÖLÜNMEZ BÜTÜNLÜĞE AYKIRILIK GEREKÇESİYLE HAKLARINDA KAPATILMA DAVASI AÇILAN SİYASİ PARTİLER TABLOSU-493 EK-5 -: -LAİKLİĞE AYKIRILIK GEREKÇESİYLE HAKLARINDA KAPATILMA DAVASI AÇILAN SİYASİ PARTİLER TABLOSU-495 EK-6 -: -HAKLARINDA KAPATILMA DAVASI AÇILAN TÜM SİYASİ PARTİLER TABLOSU-497 TABLOLAR LİSTESİ ÖRNEK TABLO 1 -(1 NUMARALI REFERANS İLKE VE KAVRAMLAR TABLOSU: ATATÜRK İLKE VE İNKILÃPLARI) - 23 ÖRNEK TABLO 2 -(2 NUMARALI REFERANS İLKE VE KAVRAMLAR TABLOSU: İNKILÃP KANUNLARI) - 29 ÖRNEK TABLO 3 -(3 NUMARALI REFERANS İLKE VE KAVRAMLAR TABLOSU: ANAYASANIN BAŞLANGIÇ İLKELERİ/ 1961 ANAYASASINA GÖRE) - 41 ÖRNEK TABLO 4 -(4 NUMARALI REFERANS İLKE VE KAVRAMLAR TABLOSU: ANAYASANIN BAŞLANGIÇ İLKELERİ/ 1982 ANAYASASINA GÖRE)- 45 ÖRNEK TABLO 5 -(5 NUMARALI REFERANS İLKE VE KAVRAMLAR TABLOSU: ANAYASANIN DEĞİŞTİRİLEMEZ İLKELERİ/ 1961 ANAYASASINA GÖRE)- 48 ÖRNEK TABLO 6 -(6 NUMARALI REFERANS İLKE VE KAVRAMLAR TABLOSU: ANAYASANIN DEĞİŞTİRİLEMEZ İLKELERİ/ 1982 ANAYASASINA GÖRE)- 52 ÖRNEK TABLO 7 -(7 NUMARALI REFERANS İLKE VE KAVRAMLAR TABLOSU: SİYASİ PARTİLER KANUNUNDAKİ İLKELER/ 648 SAYILI SPKYA GÖRE)- 55 ÖRNEK TABLO 8 -(8 NUMARALI REFERANS İLKE VE KAVRAMLAR TABLOSU: SİYASİ PARTİLER KANUNUNDAKİ İLKELER/ 2820 SAYILI SPKYA GÖRE)- 63 ÖRNEK TABLO 9 -(9 NUMARALI REFERANS İLKE VE KAVRAMLAR TABLOSU: KARARA İLİŞKİN GENEL BİLGİLER/ SAYISAL VERİLER) - 68 TABLO 1 TİP KARARI (GENEL BİLGİLER- SAYISAL VERİLER)-106 TABLO 1. 1. (TİP KARARI/ ATATÜRK İLKE VE İNKILÃPLARI)-106 TABLO 1. 2. (TİP KARARI/ İNKILÃP KANUNLARI)-108 TABLO 1. 3. (TİP KARARI/ ANAYASANIN BAŞLANGIÇ İLKELERİ)-109 TABLO 1. 4. (TİP KARARI/ ANAYASANIN DEĞİŞTİRİLEMEZ İLKELERİ)-110 TABLO 1. 5. (TİP KARARI/ SİYASİ PARTİLER KANUNUNDAKİ İLKELER)-111 TABLO 2 TEP KARARI (GENEL BİLGİLER- SAYISAL VERİLER)-113 TABLO 2. 1. (TEP KARARI/ ATATÜRK İLKE VE İNKILÃPLARI)-114 TABLO 2. 2. (TEP KARARI/ İNKILÃP KANUNLARI)-115 TABLO 2. 3. (TEP KARARI/ ANAYASANIN BAŞLANGIÇ İLKELERİ)-116 TABLO 2. 4. (TEP KARARI/ ANAYASANIN DEĞİŞTİRİLEMEZ İLKELERİ)-117 TABLO 2. 5. (TEP KARARI/ SİYASİ PARTİLER KANUNUNDAKİ İLKELER)-117 TABLO 3 TBKP KARARI (GENEL BİLGİLER- SAYISAL VERİLER)-119 TABLO 3. 1. (TBKP KARARI/ ATATÜRK İLKE VE İNKILÃPLARI)-120 TABLO 3. 2. (TBKP KARARI/ İNKILÃP KANUNLARI)-122 TABLO 3. 3. (TBKP KARARI/ ANAYASANIN BAŞLANGIÇ İLKELERİ)-122 TABLO 3. 4. (TBKP KARARI/ ANAYASANIN DEĞİŞTİRİLEMEZ İLKELERİ)-124 TABLO 3. 5. (TBKP KARARI/ SİYASİ PARTİLER KANUNUNDAKİ İLKELER)-127 TABLO 4 SP KARARI (GENEL BİLGİLER- SAYISAL VERİLER)-129 TABLO 4. 1. (SP KARARI/ ATATÜRK İLKE VE İNKILÃPLARI)-129 TABLO 4. 2. (SP KARARI/ İNKILÃP KANUNLARI)-132 TABLO 4. 3. (SP KARARI/ ANAYASANIN BAŞLANGIÇ İLKELERİ)-132 TABLO 4. 4. (SP KARARI/ ANAYASANIN DEĞİŞTİRİLEMEZ İLKELERİ)-136 TABLO 4. 5. (SP KARARI/ SİYASİ PARTİLER KANUNUNDAKİ İLKELER)-142 TABLO 5 HEP KARARI (GENEL BİLGİLER- SAYISAL VERİLER)-144 TABLO 5. 1. (HEP KARARI/ ATATÜRK İLKE VE İNKILÃPLARI)-145 TABLO 5. 2. (HEP KARARI/ İNKILÃP KANUNLARI)-147 TABLO 5. 3. (HEP KARARI/ ANAYASANIN BAŞLANGIÇ İLKELERİ)-147 TABLO 5. 4. (HEP KARARI/ ANAYASANIN DEĞİŞTİRİLEMEZ İLKELERİ)-150 TABLO 5. 5. (HEP KARARI/ SİYASİ PARTİLER KANUNUNDAKİ İLKELER)-153 TABLO 6 ÖZDEP KARARI (GENEL BİLGİLER- SAYISAL VERİLER)-154 TABLO 6. 1. (ÖZDEP KARARI/ ATATÜRK İLKE VE İNKILÃPLARI)-155 TABLO 6. 2. (ÖZDEP KARARI/ İNKILÃP KANUNLARI)-157 TABLO 6. 3. (ÖZDEP KARARI/ ANAYASANIN BAŞLANGIÇ İLKELERİ)-158 TABLO 6. 4. (ÖZDEP KARARI/ ANAYASANIN DEĞİŞTİRİLEMEZ İLKELERİ)-161 TABLO 6. 5. (ÖZDEP KARARI/ SİYASİ PARTİLER KANUNUNDAKİ İLKELER)-163 TABLO 7 STP KARARI (GENEL BİLGİLER- SAYISAL VERİLER)-165 TABLO 7. 1. (STP KARARI/ ATATÜRK İLKE VE İNKILÃPLARI)-166 TABLO 7. 2. (STP KARARI/ İNKILÃP KANUNLARI)-168 TABLO 7. 3. (STP KARARI/ ANAYASANIN BAŞLANGIÇ İLKELERİ)-168 TABLO 7. 4. (STP KARARI/ ANAYASANIN DEĞİŞTİRİLEMEZ İLKELERİ)-171 TABLO 7. 5. (STP KARARI/ SİYASİ PARTİLER KANUNUNDAKİ İLKELER)-174 TABLO 8 DEP KARARI (GENEL BİLGİLER- SAYISAL VERİLER)-176 TABLO 8. 1. (DEP KARARI/ ATATÜRK İLKE VE İNKILÃPLARI)-177 TABLO 8. 2. (DEP KARARI/ İNKILÃP KANUNLARI)-179 TABLO 8. 3. (DEP KARARI/ ANAYASANIN BAŞLANGIÇ İLKELERİ)-180 TABLO 8. 4. (DEP KARARI/ ANAYASANIN DEĞİŞTİRİLEMEZ İLKELERİ)-183 TABLO 8. 5. (DEP KARARI/ SİYASİ PARTİLER KANUNUNDAKİ İLKELER)-186 TABLO 9 SBP KARARI (GENEL BİLGİLER- SAYISAL VERİLER)-188 TABLO 9. 1. (SBP KARARI/ ATATÜRK İLKE VE İNKILÃPLARI)-188 TABLO 9. 2. (SBP KARARI/ İNKILÃP KANUNLARI)-190 TABLO 9. 3. (SBP KARARI/ ANAYASANIN BAŞLANGIÇ İLKELERİ)-191 TABLO 9. 4. (SBP KARARI/ ANAYASANIN DEĞİŞTİRİLEMEZ İLKELERİ)-192 TABLO 9. 5. (SBP KARARI/ SİYASİ PARTİLER KANUNUNDAKİ İLKELER)-194 TABLO 10 DDP KARARI (GENEL BİLGİLER- SAYISAL VERİLER)-196 TABLO 10. 1. (DDP KARARI/ ATATÜRK İLKE VE İNKILÃPLARI)-197 TABLO 10. 2. (DDP KARARI/ İNKILÃP KANUNLARI)-199 TABLO 10. 3. (DDP KARARI/ ANAYASANIN BAŞLANGIÇ İLKELERİ)-199 TABLO 10. 4. (DDP KARARI/ ANAYASANIN DEĞİŞTİRİLEMEZ İLKELERİ)-201 TABLO 10. 5. (DDP KARARI/ SİYASİ PARTİLER KANUNUNDAKİ İLKELER)-203 TABLO 11 EP KARARI (GENEL BİLGİLER- SAYISAL VERİLER)-205 TABLO 11. 1. (EP KARARI/ ATATÜRK İLKE VE İNKILÃPLARI)- 205 TABLO 11. 2. (EP KARARI/ İNKILÃP KANUNLARI)- 208 TABLO 11. 3. (EP KARARI/ ANAYASANIN BAŞLANGIÇ İLKELERİ)-208 TABLO 11. 4. (EP KARARI/ ANAYASANIN DEĞİŞTİRİLEMEZ İLKELERİ)-210 TABLO 11. 5. (EP KARARI/ SİYASİ PARTİLER KANUNUNDAKİ İLKELER)-212 TABLO 12 DKP KARARI (GENEL BİLGİLER- SAYISAL VERİLER)-214 TABLO 12. 1. (DKP KARARI/ ATATÜRK İLKE VE İNKILÃPLARI)-215 TABLO 12. 2. (DKP KARARI/ İNKILÃP KANUNLARI)-216 TABLO 12. 3. (DKP KARARI/ ANAYASANIN BAŞLANGIÇ İLKELERİ)-217 TABLO 12. 4. (DKP KARARI/ ANAYASANIN DEĞİŞTİRİLEMEZ İLKELERİ)- 219 TABLO 12. 5. (DKP KARARI/ SİYASİ PARTİLER KANUNUNDAKİ İLKELER)- 220 TABLO 13 HADEP KARARI (GENEL BİLGİLER- SAYISAL VERİLER)-222 TABLO 13. 1. (HADEP KARARI/ ATATÜRK İLKE VE İNKILÃPLARI)-223 TABLO 13. 2. (HADEP KARARI/ İNKILÃP KANUNLARI)-225 TABLO 13. 3. (HADEP KARARI/ ANAYASANIN BAŞLANGIÇ İLKELERİ)-226 TABLO 13. 4. -(HADEP KARARI/ ANAYASANIN DEĞİŞTİRİLEMEZ İLKELERİ)-228 TABLO 13. 5. -(HADEP KARARI/ SİYASİ PARTİLER KANUNUNDAKİ İLKELER)-230 TABLO 14 HAKPAR KARARI (GENEL BİLGİLER- SAYISAL VERİLER)-231 TABLO 14. 1. (HAKPAR KARARI/ ATATÜRK İLKE VE İNKILÃPLARI)-232 TABLO 14. 2. (HAKPAR KARARI/ İNKILÃP KANUNLARI)-233 TABLO 14. 3. (HAKPAR KARARI/ ANAYASANIN BAŞLANGIÇ İLKELERİ)-234 TABLO 14. 4. -(HAKPAR KARARI/ ANAYASANIN DEĞİŞTİRİLEMEZ İLKELERİ)-235 TABLO 14. 5. -(HAKPAR KARARI/ SİYASİ PARTİLER KANUNUNDAKİ İLKELER)-237 TABLO 15 DTP KARARI (GENEL BİLGİLER- SAYISAL VERİLER)-239 TABLO 15. 1. (DTP KARARI/ ATATÜRK İLKE VE İNKILÃPLARI)-240 TABLO 15. 2. (DTP KARARI/ İNKILÃP KANUNLARI)-242 TABLO 15. 3. (DTP KARARI/ ANAYASANIN BAŞLANGIÇ İLKELERİ)-242 TABLO 15. 4. (DTP KARARI/ ANAYASANIN DEĞİŞTİRİLEMEZ İLKELERİ)-244 TABLO 15. 5. (DTP KARARI/ SİYASİ PARTİLER KANUNUNDAKİ İLKELER)-246 TABLO 16 MNP KARARI (GENEL BİLGİLER- SAYISAL VERİLER)-249 TABLO 16. 1. (MNP KARARI/ ATATÜRK İLKE VE İNKILÃPLARI)-249 TABLO 16. 2. (MNP KARARI/ İNKILÃP KANUNLARI)-252 TABLO 16. 3. (MNP KARARI/ ANAYASANIN BAŞLANGIÇ İLKELERİ)-253 TABLO 16. 4. (MNP KARARI/ ANAYASANIN DEĞİŞTİRİLEMEZ İLKELERİ)-254 TABLO 16. 5. (MNP KARARI/ SİYASİ PARTİLER KANUNUNDAKİ İLKELER)-256 TABLO 17 HZP KARARI (GENEL BİLGİLER- SAYISAL VERİLER)-258 TABLO 17. 1. (HZP KARARI/ ATATÜRK İLKE VE İNKILÃPLARI)-259 TABLO 17. 2. (HZP KARARI/ İNKILÃP KANUNLARI)-262 TABLO 17. 3. (HZP KARARI/ ANAYASANIN BAŞLANGIÇ İLKELERİ)-263 TABLO 17. 4. (HZP KARARI/ ANAYASANIN DEĞİŞTİRİLEMEZ İLKELERİ)-264 TABLO 17. 5. (HZP KARARI/ SİYASİ PARTİLER KANUNUNDAKİ İLKELER)-265 TABLO 18 DBHP KARARI (GENEL BİLGİLER- SAYISAL VERİLER)-267 TABLO 18. 1. (DBHP KARARI/ ATATÜRK İLKE VE İNKILÃPLARI)-267 TABLO 18. 2. (DBHP KARARI/ İNKILÃP KANUNLARI)-268 TABLO 18. 3. (DBHP KARARI/ ANAYASANIN BAŞLANGIÇ İLKELERİ)-269 TABLO 18. 4. (DBHP KARARI/ ANAYASANIN DEĞİŞTİRİLEMEZ İLKELERİ)-270 TABLO 18. 5. (DBHP KARARI/ SİYASİ PARTİLER KANUNUNDAKİ İLKELER)-272 TABLO 19 RP KARARI (GENEL BİLGİLER- SAYISAL VERİLER)-274 TABLO 19. 1. (RP KARARI/ ATATÜRK İLKE VE İNKILÃPLARI)-274 TABLO 19. 2. (RP KARARI/ İNKILÃP KANUNLARI)-278 TABLO 19. 3. (RP KARARI/ ANAYASANIN BAŞLANGIÇ İLKELERİ)-279 TABLO 19. 4. (RP KARARI/ ANAYASANIN DEĞİŞTİRİLEMEZ İLKELERİ)-281 TABLO 19. 5. (RP KARARI/ SİYASİ PARTİLER KANUNUNDAKİ İLKELER)-284 TABLO 20 FP KARARI (GENEL BİLGİLER- SAYISAL VERİLER)-286 TABLO 20. 1. (FP KARARI/ ATATÜRK İLKE VE İNKILÃPLARI)-286 TABLO 20. 2. (FP KARARI/ İNKILÃP KANUNLARI)-291 TABLO 20. 3. (FP KARARI/ ANAYASANIN BAŞLANGIÇ İLKELERİ)-292 TABLO 20. 4. (FP KARARI/ ANAYASANIN DEĞİŞTİRİLEMEZ İLKELERİ)-294 TABLO 20. 5. (FP KARARI/ SİYASİ PARTİLER KANUNUNDAKİ İLKELER)-296 TABLO 21 AKP KARARI (GENEL BİLGİLER- SAYISAL VERİLER)-299 TABLO 21. 1. (AKP KARARI/ ATATÜRK İLKE VE İNKILÃPLARI)-299 TABLO 21. 2. (AKP KARARI/ İNKILÃP KANUNLARI)-303 TABLO 21. 3. (AKP KARARI/ ANAYASANIN BAŞLANGIÇ İLKELERİ)-303 TABLO 21. 4. (AKP KARARI/ ANAYASANIN DEĞİŞTİRİLEMEZ İLKELERİ)-306 TABLO 21. 5. (AKP KARARI/ SİYASİ PARTİLER KANUNUNDAKİ İLKELER)-309
© Copyright 2026
Sitemizde yayınlanan görsel ve yazılı