Vedat Kitapçılık
Kargo Gönderim Saatleri;
Hafta İçi Saat 16:00 'ya kadar
Cumartesi Saat 11:00 'e kadar
Kartlarına Taksit
Seçeneklerimiz Vardır!
Banka Hesap Bilgilerimiz
Destek
HATTI
0212
240 12 54
240 12 58
Favori
Listenizde
Ürün Yok!
Sepetinizde
Ürün Yok!
Yeni Çıkan Yayınlar:      Eylül (126)      Ağustos (69)      Temmuz (109)      Haziran (80)

Kıymetli Evrak Hukuku Gözden Geçirilmiş 23. Bası

Kıymetli Evrak Hukuku Gözden Geçirilmiş 23. Bası

- Vedat Kitapçılık

Sayfa Sayısı
:  
448
Kitap Ölçüleri
:  
16x24
Basım Yılı
:  
2019
ISBN NO
:  
978-605-2203-39-2

85,00 TL









Reha POROY / Ünal TEKİNALP
Kıymetli Evrak Hukuku Esasları
23. Bası

Kıymetli Evrak Hukuku Esasları
Kitabın kurucusu ve 11 basıyı yapan
Dr. REHA POROY
İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi
Ticaret Hukuku Em. Profesörü
Kitabı 12. - 23. basılara hazırlayan
Dr. ÜNAL TEKİNALP
İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi
Ticaret Hukuku Em. Profesörü ve Anabilim Dalı Başkanı
Gözden Geçirilmiş ve Yeniden Yazılmış
23. Bası
Yayın No: 586
© POROY - TEKİNALP 2019
Bazı daha sonraki tarihli istisnalar bir yana, 1.1.2019 tarihine kadar yayımlanan mevzuat, içtihat ve literatür esas alınmıştır.
5846 sayılı Kanun uyarınca bu kitabın yirmiüçüncü basısının dijital iletim, CD’ye kayıt, elektronik kitap olarak yayımı ve mevcut veya ileride geliştirilebilecek her türlü araçla çoğaltılması ve yayılması hakları da dahil olmak üzere; 5846 sayılı yasa anlamında çoğaltma, yayma ve diğer tüm yayın hakları yalnızca ve münhasıran VEDAT KİTAPÇILIK Basım Yayım Dağıtım İnş. San. Tic. Ltd. Şti.’ne aittir. Kitabın tamamının veya bir kısmının mevcut veya ileride geliştirilebilecek herhangi bir araç veya teknikle çoğaltılması, yayılması ve herhangi bir şekil ve yöntemle ticaret alanına konu edilmesi kesinlikle yasaktır. Aksine hareketler VEDAT KİTAPÇILIK Basım Yayım Dağıtım İnş. San. Tic. Ltd. Şti.’nin burada saklı tutmuş olduğu haklarının ihlali anlamını taşır. VEDAT KİTAPÇILIK Basım Yayım Dağıtım İnş. San. Tic. Ltd. Şti. olabilecek tüm hak ihlallerine karşı tüm yasal haklarını kullanmaya, fikri hak ve emeği korumaya kararlıdır.
© POROY 1961, 1965, 1969, 1971, 1973, 1977, 1981, 1983, 1984, 1986, 1988
© POROY - TEKİNALP 1995, 1998, 1999, 2001, 2005, 2006, 2007, 2010 (Şubat), 2011 (Eylül),
2013 (Şubat), 2018 (Mayıs), 2019 (Temmuz)
ISBN : 978-605-2203-39-2
Sayfa Düzeni : Berrin DOĞRUL / Gülgonca ÇARPIK
Kapak Tasarımı : Murat ECE
Baskı : Enes Basın Yayın Matbaacılık Ltd. Şti.
Maltepe Mah. Litros Yolu Fatih San. Sitesi
No: 12/210 Topkapı / İSTANBUL
Cilt : Derya Mücellit
(0212) 501 02 72
VEDAT KİTAPÇILIK
BASIM YAYIM DAĞITIM LTD.ŞTİ.
Şişli Mağaza : Abide-i Hürriyet Cad. No: 207
Şişli
/ İSTANBUL
Tel.:
(0212) 240 12 54 - 240 12 58
Fax:
(0212) 240 12 67
www.vedatkitapcilik.com
Bu basıyı 2011’de kaybettiğim sevgili annem
HATİCE TEKİNALP’e
rahmet, minnet, özlem ve sonsuz saygı ile ithâf ediyorum.

Yirmiüçüncü Basıya Önsöz
Birçok ülke, kaydileştirme dolayısıyla kıymetli evraka, bazı sebeplerle kambiyo senetlerine ve özellikle de çeke veda ederken, Türk uygulamasında bir kısım kıymetli evrak türlerinin yozlaşmış şekillerinin pekiştirilmesine ne yazık ki devam edilmektedir. Vadeli çek fenomeninden daha yeni kurtulmuşken, çekte cayma bağlamında kambiyo senetleri ilkelerine tamamiyle ters ve zararlı bir tatbikattan ancak kanuni değişiklikle, kısa bir süre önce sıyrılmışken ve öğretinin bir bölümünde borçlar hukuku taahhütlerinin kıymetli evrak üzerine konulması halinde, bunların dikkate alınmaması yerine, kambiyo senetlerinin geçersiz kabul edilmesi yolundaki görüşler yaygınlaşırken, bu defa da kıymetli evrak kavramını tahrip eden başka sorunlarla karşılaşılmıştır.
- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 4. maddesinin 5. fıkrasında [eski 4077 s.k 6/A] şu hüküm yer almaktadır: “Tüketicilerin yapmış olduğu işlemler nedeniyle, kıymetli evrak niteliğinde sadece nama yazılı ve her bir taksit ödemesi için ayrı ayrı olacak şekilde senetler düzenlenebilir. Bu fıkra hükmüne aykırı olarak düzenlenen senetler tüketici yönünden geçersizdir.”
Anılan hüküm kambiyo senetleri gibi güvenli dolaşım araçlarının iktisabını tehlikeli hale getirmiş, özellikle faktöring şirketlerinin faaliyetlerini olumsuz olarak etkilemiş ve işlerine darbe vurmuştur. Mezkur hüküm dolayısıyla Yargıtay HGK ile 12 ve 19. HD’ler bir yanda 13 ve 14. HD’ler ise diğer yanda birbiriyle çelişen kararlar vermişlerdir. Bu gelişim ibk yolunu açmıştır.
- Teminat senetleri daha da yerleşik hale gelmiştir.
- ÇeKK’nın yeni sorunlar ortaya çıkartmış, bu konudaki kararlar, Yargıtay ceza daireleriyle ilgili olmalarına rağmen konunun hukuki sonuçları da doğmuştur.
Bu basıda bu ve diğer sorunlar ele alınmıştır.
Türk ticaret hukukunun mümtaz siması, özellikle sermaye piyasasının öncüsü, bir çok insanî vasfa ve erdeme sahip, zarafet dolu hareketlerini ve davranışlarını her gün artan bir özlemle hatırladığımız hocam rahmetli Poroy’un 53 yıldan beri hizmette olan, kuşakların güvendiği bu kitabını yeni bir basıya hazırladığım ve yayımlayabildiğim için mutluyum, buna da ulaşabildiğim için Allaha şükrediyorum.
Kitabının her basısında olduğu gibi, bu basıda da bıkmadan usanmadan düzeltmeleri yapan Berrin Doğrul ve Gülgonca Çarpık’a, isteklerimi hep olumlu karşılayıp yardımcı olan Vedat Kitapçılık’ın sahibi aziz dostum Vedat Çarbaş’a ve klasik hale gelen kapağımızın sanatçısı Murat Ece’ye şükranlarımı sunuyorum.
Tashihleri ben yaptım, imla yanlışları dâhil bütün hatalar benim eserimdir.
Ünal Tekinalp
Fenerbahçe (2019, Temmuz)

Birinci Basıya Önsöz’den
“Kıymetli Evrak Hukuku Esasları”, 1957 senesinde mumlu kâğıtla teksir edilmiş olan ders notlarımızın pek az değişikliklerle basıma verilmiş şeklidir. Metin bir iki bahis hariç, hemen hemen aynen muhafaza edilmiş, sadece daha sistematik olarak numaralandırılmış ve dipnotları ilâve olunmuştur.
Bizi bu kitabı yayınlamağa karar verdiren âmiller çeşitlidir:
İlkin, doçent olarak ders vermeğe başladığımızdan beri, öğrencilerimize sunmuş olduğumuz kıymetli evrak konusundaki tetkiklerimizin neticelerini bir kitap halinde hukuk çevrelerinin tenkidine de sunmayı mânevî bir borç bildik. Bu deyimle, kitabın kıymeti hakkında herhangi bir iddiada bulunmak niyetinde değiliz. Sadece, üniversite öğretiminin bir kapalı oda öğretimi olmadığı esasını nazara alarak, muayyen bir süre için verilmiş olan ve yayınlanmış herhangi bir esere doğrudan doğruya dayanmayan derslerin, iyi ve kötü taraflariyle ilgili âmme efkârı önüne çıkarılması lüzumuna inandığımızı belirtmek isteriz.
İkinci olarak, öğrencilerimizin “ders kitabı” tipindeki eserlere olan ihtiyacını karşılamayı düşündük. Gerçekten, Garp kültür çevrelerinde, “Traité élémentaire” veya “Cours” ve benzeri terimlerle ifade edilen ve üniversite öğretiminin çok faydalı bir âleti olan bir kitap nev’i vardır. Esas gayesi üniversite öğrencilerinin muayyen bir bilim kolunda hazırlanmalarını gerçekleştirmek olan bu kitapların hacmi, her zaman gidebildiği kadar derinliğine incelemek gayesini güden tretelerden tabiatıyla çok daha dardır. Bununla beraber, ders kitapları o bilim kolunda üzerinde durulması lüzumlu olan bütün esasları ve kat’î hal çaresine varılmış veya tartışmalı problemleri ele alır; bunların özünü, mümkün olduğu kadar billûrlaştırarak öğrenciye sunar ve bu özün dışında kalan noktaları işaretle yetinerek, derinleştirilmek istendiği takdirde işe yarayacak atıflar verir. Başka bir deyimle, ders kitabı treteye nazaran eksik değil, fakat değişik bir gaye ile ve bu gayeye uygun bir plâna göre hazırlanmış eserdir. Üniversite öğretim üyelerinin “âlimlik” gayesi yanında “hocalık” vasfına da kıymet vermeleri ve derin tetkiklerini aynen aksettiren treteler ve monografilerden başka, pedagojik esasları gözeten ders kitapları da yazmaları lüzumuna inanıyoruz.
Üçüncü olarak, bugün yürürlükte olan Ticaret Kanunumuzun, Kıymetli Evrak’ı nizamlayan hükümlerinin bazı aksaklık ve âhenksizliklerini ve bunların tatbikatta yaratabileceği mahzurlar hakkındaki düşüncelerimizi açıklamak istedik. Bu meseleleri, çoğu geleceğin tatbikatçısı olan öğrencilerimizle beraber tetkik etmiş bulunuyoruz, fakat inceleme ve müşahadelerimizin sonuçlarını bugün aynı mes’elelerle tatbikatta karşılaşan hukukçularımızın da dikkat nazarına arzetmeyi bir vazife olarak kabul ettik.
*
* *
Böylece, kitabımız esas itibariyle öğrencilerimizin ihtiyacını karşılamak üzere bir
X ÖNSÖZLER
ders kitabı
olarak
hazırlanmakla
beraber,
ilmî
ve tatbikî
esasların
da ihmal
edilmemesine
çalışılmıştır.
Kitabın
hacminin
genişlememesine
gayret
edilmiş
ve esas metinde,
kıymetli
evrakla
ilgili
başlıca
problemler
ele alınarak,
diğerlerine
işaretle
yetinilmiş
ve
derinleştirmek
isteyenler
için atıflar
verilmiştir.
Bundan
başka
Temyiz
Mahkemesi
kararları
hakkındaki
çeşitli
neşriyat
taranarak,
önemleri
itibariyle
veya
pedagojik
bakımdan
kayda
değer
görülenler
zikredilmiştir.
Bu
hususta,
bazı
ferdî
gayretleri
küçümsememekle
berabler,
Temyiz
Mahkemesi
içtihadını,
tam, devamlı
ve emin bir şekilde
aksettiren
resmî
veya
resmen
benimsenmiş
bir içtihatlar
mecmuasının
mevcut
olmamasının
memleketimizdeki
ilmî
çalışmalarda
yarattığı
ve
eskiden
beri
devam
edegelen
üzücü
eksikliğe
burada
da işaret
etmek
isteriz.
Kitabımızın
muhtevası,
Fakültemiz
Kıymetli
Evrak
Hukuku
dersleri
programına
uygun
olarak
Umumî
Hükümler,
Kambiyo
Senetleri
(Poliçe,
Emre
Muharrer
Senet
ve
Çek) ve Emtia
Senetlerinden,
kambiyo
senetlerine
yakınlık
arzeden
Makbuz
Senedi
ve
Varant’ı
kapsamaktadır.
Kıymetli
Evrak
vasfını
haiz
diğer
senetler
hakkında
“Umumî
Hükümler”
kısmında
bilgi
verilmiş,
fakat
bu senetlerin
teferruatıyla
incelenmelerinin,
ilgili
bulundukları
muamele
veya
müesseselerle
beraber
yapılması
lâzım
geldiği
fikri
tercih
olunmuştur.
Böylece,
Medenî
Kanunda
tanzim
edilmiş
olan İpotekli
Borç Senedi
ve İrat Senedi
gibi
evrak
Medenî
Hukuk’a,
hisse
senetleri
ve tahviller
Şirketler
Hukukuna,
Taşıma
Senedi
Nakliye
Hukukuna,
Konişmento
Deniz
Hukukuna
ve Sigorta
Poliçesi,
Sigorta
Hukukuna
bırakılmıştır.
Bunların
kıymetli
evrak
vasıfları
bakımından
bir
arada
toplanmaları
icabettiği
fikri
ileri
sürülebilirse
de, ifasında
kullanıldıkları
muamele
ve ilgili
oldukları
müesseselere
çok sıkı olarak bağlı
bulunmaları,
fikrimizce
o muameleler
münasebetiyle
tetkik
edilmelerini
daha uygun
kılmaktadır.
Bundan
sekiz sene kadar evvel
Kıymetli
Evrak
Hukuku dersleri
uhdeme
tevdi
edildiği
zaman, hazırlanmak
üzere açtığım
ilk kitap, Ord. Prof. Dr. Halil Arslanlı’nın
“Ticarî Senetler
Dersleri”
kitabı olmuştur.
Bunu burada kaydetmeyi
mânevî bir borç
bilirim.
Bu kitabın
1957’de teksir
şeklinde
hazırlanmasında
büyük
yardım
ve emeği
bulunan
Doçent
Dr. Oğuz İmregün
ile, bu basının
hazırlanmasında,
Temyiz
İçtihatlarını
taramak,
fihrist
ve arama
cetvellerini
hazırlamak
ve müsveddeleri
büyük
bir dikkatle
okumak
zahmetine
katlanan,
kürsümüz
asistanlarından
Ersin
Çamoğlu
ve Erdoğan
Moroğlu’na,
mânevî
ve maddî
yardımları
için teşekkür
ederim.
Sermet
Matbaası
mensuplarının
da, baskı
işlerinde
oldukları
çabukluk,
dikkat
ve
itina
ile kitabın
bir an evvel
ve temiz
bir şekilde
okuyuculara
arzedebilmesinde
yardımcı
olduklarını
ayrıca
zikretmek
isterim.
Levent, Mayıs 1961, Reha POROY
İÇİNDEKİLER
Önsözler........................................................................................................................... VII
Kısaltmalar....................................................................................................................... XXV
I. Genel Olarak.................................................................................................... XXV II. Kısaltma ile Gönderme Yapılan Eserler......................................................... XXIX
1.
Sistematik Eserler ve Şerhler..................................................................... XXIX
2.
İsv. MK’ya ve İsv. BK’ya İlişkin Şerhler.................................................. XXXI
Konular Dizini
Giriş
I. Özel Düzenleme Gerektiren İlişki ve İşlemler Arasında
Kıymetli
Evrak.................................................................................................... 1
II. Kıymetli Evrak Grubunu Oluşturan Senetlerin Bir Bütün Olarak
Ele
Alınması........................................................................................................ 3
III. Türk Mevzuatında Kıymetli Evrak..................................................................... 4
1.
Temel Hükümler ............................................................................................ 4
2.
Çeşitli Türde Senetlere İlişkin Hükümler...................................................... 4
3.
Mevzuatımızda Kıymetli Evrakla İlgili Diğer Hükümler.............................. 14
IV. Kıymetli Evrak Terimi........................................................................................ 15
V. Kıymetli Evraka İlişkin Literatürün Değerlendirilmesi...................................... 16
VI. Plan...................................................................................................................... 24
Birinci Kitap
KIYMETLİ EVRAKI DÜZENLEYEN TEMEL HÜKÜMLER
Birinci Bölüm
KIYMETLİ EVRAK KAVRAMI
§ 1. Tanım........................................................................................................................... 27
§ 2. Temel Nitelikler.......................................................................................................... 30
I. İçerdiği Hak Devredilebilir Niteliktedir.............................................................. 30
II. Senet ile Hak Arasındaki Güçlü Bağ Zilyetliği Gerektirir................................. 32
III. Soyutluk İlkesi .................................................................................................... 37
1.
Bazı Kiymetli̇ Evrak Çeşi̇tleri̇ndeki̇ Soyutluğun Anlamları.......................... 37
2. Soyut Olmayan (Sebebli, İllî) Kıymetli Evrak............................................... 38
3.
Sadece Bazı Kıymetli Evrak Soyuttur Tam ve Kısmi Soyutluk.................... 38
4.
Farklı İllîkte Senetler ve Soyut Nama Yazılı Senetler................................... 39
5.
Kıymetli Evrak Soyutluğu İle Soyut Oldukları Kabul Edilen
MK ve BK’da Yeralan Bazı İşlemlerin Temel Farklılıkları.......................... 40
a) Genel Olarak............................................................................................. 40
b) Alacağın ve Taşınır Mülkiyetinin Devrinin Bazı Kıymetli Evrak
Niteliğindeki
Senetlerin Soyutluğu İle Karşılaştırılması.......................... 41
c) Borç Tanınması ve Kambiyo senetleri...................................................... 42
c1)
Borç Tanınması.................................................................................. 42
c2)
Kambiyo Senetleri Bakımından Değerlendirme................................ 43
IV. Kıymetli Evrak Özellikli Şekil Şartlarına Bağlıdır............................................. 45
V. Menkul Kıymetler............................................................................................... 46
§ 3. Kıymetli Evrakta Numerus Clausus Sorunu............................................................... 47
XII İÇİNDEKİLER
§ 4. Kıymetli Evrakın Çeşitli Ölçütlere Göre Sınıflandırılması........................................ 51
I. Temsil Ettikleri Hakkın Türü Ölçütüne Göre..................................................... 51
II. Hakkın Senetten Önce Var Olup Olmadığı Ölçütüne Göre................................ 52
III. Sebep Ölçütüne Göre İlgi Ölçütüne Göre........................................................... 53
IV. Devir Şekli Ölçütüne Göre.................................................................................. 53
V. Kamu Güvenliğini Haiz Olup Olmama Ölçütüne Göre...................................... 54
1. Kamu Güvenliğini Haiz Kıymetli Evrak........................................................ 54
2. Kamu Güvenliği Bulunmayan Kıymetli Evrak.............................................. 55
VI. İskonto Esasına Dayalı Olup Olmama Ölçütüne Göre....................................... 56
§ 5. Evraksız Kıymetli Evrak............................................................................................. 56
§ 6. Kıymetli Evraka Benzeyen Fakat Kıymetli Evrak Olmayan Senetler........................ 58
I. İbraz Senetleri...................................................................................................... 58
II. Teşhis Senetleri (Senet Hamilinin Alacaklı Olarak Tanındığı Senetler) ........... 59
İkinci Bölüm
KIYMETLİ EVRAK KURAMLARI
§ 1. Genel Olarak................................................................................................................ 61
§ 2. Başlıca Kuramlar......................................................................................................... 63
I. Fransız Grubu...................................................................................................... 63
1. Klasik Fransız Kuramı.................................................................................... 63
2. Havale Kuramı................................................................................................ 64
3. Diğer Kuramlar............................................................................................... 65
II. Alman Kuramları................................................................................................. 66
1. Tek Taraflı İrade Beyanı Kuramı................................................................... 66
2. Şeklî İşlem Kuramı......................................................................................... 66
3. Soyut Havale Kuramı..................................................................................... 67
4. Kreasyon Kuramı............................................................................................ 67
5. Sözleşme Kuramları....................................................................................... 68
6. Hukukî Görünüşe Sebep Olanın sorumluluğu............................................... 70
a) Kuramın Esası........................................................................................... 70
b) Kuramın Derinlik Kazanması................................................................... 70
III. Türk Öğretisi....................................................................................................... 71
§ 3. Dolaşıma Koyma (Kambiyo) Sözleşmesi................................................................... 72
Üçüncü Bölüm
NAMA, EMRE VE HAMİLİNE DÜZENLENEN KIYMETLİ
EVRAKIN ÖZELLİKLERİ
§ 1. İncelenecek Sorunlar................................................................................................... 77
§ 2. Nama Yazılı Senetler.................................................................................................. 78
I. Kavram ve Özellikler.......................................................................................... 78
II. Eksik Nama Yazılı Senetler................................................................................ 82
III. Nama Düzenlenebilecek Kıymetli Evrak............................................................ 84
IV. Nama Yazılı Senetlerin Devri............................................................................. 85
1. Devir, Zilyetliğin Geçirilmesi ve Hamilin Yetkili Hamil Olduğunun İspatı.... 85
2. Devirde Ek Şartlar.......................................................................................... 88
3. Devrin Sonuçları............................................................................................. 88
4. Def’iler............................................................................................................ 89
5. Nama Yazılı Pay Senetlerinin Cirosu............................................................ 89
İÇİNDEKİLER XIII
a) Genel Olarak............................................................................................. 89
b) Bağlı Nama Yazılı Pay Senetleri De Doğuştan Emre Yazılı Senettir...... 92
c) Nama Yazılı Pay Senetlerinde Defiler...................................................... 92
6. Gerçek (Rekta) Pay Senetleri......................................................................... 92
7. Nama Yazılı Pay Senetlerinin Temlik Yolu İle Devredilip
Edilemeyeceği Sorunu.................................................................................... 92
§ 3. Emre Yazılı Senetler................................................................................................... 93
I. Tanımı ve Özellikleri.......................................................................................... 93
II. Emre Düzenlenebilen ve Düzenlenemeyen Senetler.......................................... 95
III. Hakkın İleri Sürülmesi........................................................................................ 95
IV. Devir ................................................................................................................... 96
V. Def’iler................................................................................................................ 98
VI. Def’i Grupları...................................................................................................... 102
1. Geçersizlik Def’ileri....................................................................................... 102
a) TK’da Öngörülmüş Bulunan, İradeye İlişkin Geçersizlik Def’ileri......... 102
b) Dolaşım (Kambiyo) Sözleşmesinin Bulunmadığı Def’i........................... 103
2. Senet Metninden Anlaşılan Def’iler............................................................... 106
a) Şekil Şartlarına Aykırılıktan Doğan Def’iler............................................ 106
b) Hamilin Meşru Olmadığı Def’i................................................................. 106
c) Senette Bulunan Kayıtlardan Kaynaklanan Def’iler................................ 106
d) Sürelere Uyulmamasından Doğan Def’iler............................................... 107
e) Zamanaşımı Def’ileri................................................................................ 107
f) Doğrudan Def’iler..................................................................................... 107
g) Kişisel Def’iler.......................................................................................... 108
g1) Temeller.............................................................................................. 108
h) Bilerek Borçlunun Zararına Hareket......................................................... 110
VII. Def’iler ve Cironun Türleri................................................................................. 111
VIII. Nama Yazılı Pay Senetlerinde Def’iler............................................................... 111
§ 4. Hamile/Hamiline Yazılı Senetler................................................................................ 112
I. Tanımı ve Özellikleri.......................................................................................... 112
II. Hamile Düzenlenebilecek Kıymetli Evrak.......................................................... 114
III. Devir ................................................................................................................... 114
IV. Def’iler................................................................................................................ 115
V. Hamiline Pay Senetlerinin Diğer Hamiline Yazılı Senetlerden Farkları............ 117
§ 5. Senedin Türünün Değiştirilmesi (Tahvil)................................................................... 117
I. Tanımı ve Niteliği............................................................................................... 117
II. Türleri.................................................................................................................. 118
1. Kanunen Senedin Türünün Değişmesi........................................................... 118
III. Senedin Türünün İradi Değiştirilmesi................................................................. 119
Dördüncü Bölüm
KIYMETLİ EVRAKIN ZIYAI VE İPTALİ
§ 1. Önbilgiler..................................................................................................................... 121
§ 2. Genel Hükümler.......................................................................................................... 123
§ 3. Nama Yazılı Senetlerin Zıyaı ve İptali....................................................................... 126
§ 4. Emre Yazılı Senetlerin Zıyaı ve İptali........................................................................ 128
I. Genel Olarak........................................................................................................ 128
II. İptal Usulü .......................................................................................................... 129
1. Senedi Eline Geçiren Biliniyorsa................................................................... 130
XIV İÇİNDEKİLER
2. Senedin Kimin Elinde Olduğu Bilinmiyorsa................................................. 131
§ 5. Hamile Yazılı Senetlerin İptali.................................................................................... 133
I. Genel Olarak........................................................................................................ 133
II. Menkul Kıymetlerin İptali................................................................................... 134
III. Çeşitli Evrak........................................................................................................ 135
IV. Çeklerin İptalinde Özellikler............................................................................... 136
İkinci Kitap
KAMBİYO SENETLERİ
Birinci Bölüm
GENEL BİLGİLER
§ 1. Terimler....................................................................................................................... 137
§ 2. Kambiyo Senetlerine Özgü Nitelikler......................................................................... 138
§ 3. Kambiyo Senetlerinin Tarihçesi.................................................................................. 138
I. Ortaya Çıkmaları ve Gelişmeleri........................................................................ 138
II. Ulusal Mevzuat Devresi...................................................................................... 140
III. Birleştirme Hareketleri........................................................................................ 141
1. Kambiyo Senetleri Hakkında Bir Örnek Kurallar Projesinin Kabulü
Hakkındaki 7 Haziran 1930 Tarihli Konvansiyon......................................... 142
2. Kambiyo Senetleri Hakkında Bazı Yasa Çatışmalarının Çözümüne
İlişkin 7 Haziran 1930 Tarihli Konvansiyon.................................................. 142
3. Kambiyo Senetleri Hakkındaki Damga Resmi Kanunlarına İlişkin
7 Haziran 1930 Tarihli Konvansiyon............................................................. 142
§ 4. Kambiyo Senetlerinin Çeşitleri ve Ekonomik Fonksiyonları..................................... 143
I. Poliçe ................................................................................................................... 143
II. Emre Yazılı Senet (Bono)................................................................................... 144
III. Çek....................................................................................................................... 145
§ 5. Kambiyo Taahhüdü ile Temel (Alt) Borç İlişkisinin Karşılıklı Durumları................ 145
I. Sorunun Ortaya Konulması................................................................................. 145
II. Çeşitli Varsayımlar.............................................................................................. 146
1. Kambiyo Taahhüdünün İfa Yerine Yüklenilmesi.......................................... 146
2. Kambiyo Taahhüdüne İfa Uğruna Girişilmesi............................................... 147
§ 6. Ehliyet Kuralı.............................................................................................................. 148
İkinci Bölüm
POLİÇE
§ 1. Önbilgiler..................................................................................................................... 149
§ 2. Şekil Şartları................................................................................................................ 150
I. Poliçe Kelimesi (TK m. 671, f.1/a)..................................................................... 150
II. Belirli Meblâğın Kayıtsız Şartsız Havalesi (TK m. 671, f.1/b).......................... 151
III. Ödeyecek Kişinin (Muhatabın) Adı (TK m. 671, f.1/b)..................................... 154
IV. Vade (TK m. 671, f.1/d)...................................................................................... 155
1. “Belirli Bir Günde” Vadeli Poliçe (TK m. 703, f.1/d)................................... 156
2. Düzenleme Tarihinden Belirli Bir Süre Sonra (TK m. 703, f.1/c)................ 157
3. Görüldüğünde (TK m. 703, f.1/a).................................................................. 157
4. Görüldükten Belirli Bir Süre Sonra Vade (TK m. 703, f.1/c)....................... 159
V. Ödeme Yeri (TK m. 671, f.1/e)........................................................................... 159
İÇİNDEKİLER XV
VI. Lehtar (TK m. 671, f.1/f).................................................................................... 162
VII. Düzenleme Tarihi ve Yeri (TK m. 671, f.1/g).................................................... 163
VIII. Düzenleyenin İmzası (TK m. 671, f.1/h)............................................................ 165
IX. Unsurların Türleri ve Noksanlıklarının Sonucu.................................................. 169
1. Zorunlu Unsurlar............................................................................................ 170
2. Kanunun Belirli Şartlarla Varlığını Kabul Ettiği Unsurlar............................ 170
3. İsteğe Bağlı Unsurlar...................................................................................... 170
4. Adî Senede Dönüşme..................................................................................... 172
5. Damga Pulu.................................................................................................... 173
X. Açık (Beyaz) Poliçe............................................................................................ 173
XI. İmzaların Bağımsızlığı İlkesi.............................................................................. 178
§ 3. Kabul........................................................................................................................... 179
I. Kavram................................................................................................................ 179
1. Kabul Muhatabı Kambiyo İlişkisine Sokar.................................................... 179
2. Kabul Sadece Poliçede Söz Konusu Olur...................................................... 180
3. Muhatap Temel İlişkiye Göre Borçlu da Olsa Poliçeyi Kabul Etmek
Zorunda Değildir............................................................................................ 180
4. Niteliği............................................................................................................ 181
5. Poliçeyi Kabul Arz Etmek Hakkı Hamile Olduğu Kadar Herhangi
Bir Zilyede de Tanınmıştır (TK m. 691)........................................................ 182
6. Kabul Eden Muhatabın Taahhüdünün Doğduğu An İmza Atma
Anı Olmayıp Kabul Edilen Senedin Kabule Arz Edene Teslim
Edildiği Andır................................................................................................. 182
II. Şekil ve Kabulün Şartları (TK m. 695)............................................................... 183
1. Kabul Şerhi ve Muhatabın İmzası.................................................................. 183
2. Senedi Muhatap veya Temsilcisi Kabul Eder................................................ 183
3. Kabul Şartsız Olmalıdır (TK m. 696)............................................................ 184
III. Kabul İçin İbraz Süresi ve Yeri (TK m. 691)..................................................... 184
1. Süre ............................................................................................................ 184
2. Kabul İçin İbraz Yeri Muhatabın Yerleşim Yeridir (TK m. 691)................. 185
IV. Kabul İçin İbraz İsteğe Bağlıdır Kuralı ve İstisnaları......................................... 185
1. Kabul İçin İbrazın Mümkün Olmadığı Haller................................................ 186
a) Görüldüğünde Ödenecek Poliçeler........................................................... 186
b) Düzenleyenin Kabule Arzı Süresiz Yasaklaması..................................... 187
c) Düzenleyenin Kabule Arzı Belirli Bir Süre Yasaklaması........................ 188
2. Kabul İçin İbrazın Zorunlu Olduğu Haller.................................................... 188
a) Kanundan Doğan Zorunluluk.................................................................... 188
b) Düzenleyenin İradesinden Doğan Zorunluluk (TK m. 691, f. 1)............. 188
c) Düzenleyenin Kabul için Arzı Yasaklamadığı Hallerde,
Ciranta Kabul İçin İbrazı Emredebilir (TK m. 692, f. 4)......................... 188
V. Düzenleyenin Poliçenin Kabul Edilmemesinden Sorumlu
Olmayacağını Şart Koşması................................................................................ 189
VI. Kabul ile İlgili Çeşitli Hükümler........................................................................ 189
§ 4. Devir............................................................................................................................ 190
I. Genel Olarak........................................................................................................ 190
II. Ciro...................................................................................................................... 191
1. Önbilgiler............................................................................................................ 191
2. Cironun Şekli ve Çizilmesi................................................................................ 194
3. Ciro Türlerine Genel Bakış............................................................................. 195
4. Vadeden Önce ve Sonra Ciro......................................................................... 196
XVI İÇİNDEKİLER
5. Ciroda Kişiler................................................................................................. 197
III. Devir (Temlik) Cirosu......................................................................................... 198
1. Türleri ............................................................................................................ 198
a) Tam Ciro ve Beyaz Ciro........................................................................... 198
b) Poliçeyi Beyaz Ciro ile Devralmış Olan Kişinin Yetkileri...................... 199
2. Devir Cirosunun İşlevleri............................................................................... 200
a) Temlik Fonksiyonu................................................................................... 200
b) Teşhis İşlevi.............................................................................................. 204
c) Teminat İşlevi (TK m. 685)...................................................................... 209
IV. Tahsil Cirosu (TK m. 688).................................................................................. 211
1. Özellikleri....................................................................................................... 211
2. Hükümleri....................................................................................................... 212
V. Rehin Cirosu........................................................................................................ 213
1. Özellikleri....................................................................................................... 213
2. Hükümleri....................................................................................................... 214
3. Teminat İşlevi................................................................................................. 217
§ 5. Aval (TK m. 700-702)................................................................................................. 219
I. Kavram................................................................................................................ 220
II. Avalde Kişiler...................................................................................................... 221
1. Aval Verebilecek Kişiler................................................................................ 221
2. Lehine Aval Verilebilecek Kişiler.................................................................. 221
III. Avalde Şekil Şartları........................................................................................... 222
IV. Aval Verenin (Avalistin) Hak ve Borçları.......................................................... 223
1. Borçları........................................................................................................... 223
2. Avalistin Hakları............................................................................................ 225
§ 6. Ödeme.......................................................................................................................... 226
I. Kavram (TK m. 708 vd.)..................................................................................... 226
II. Muaceliyet........................................................................................................... 226
III. Ödeme İçin İbraz................................................................................................. 227
1. Poliçe Ödenmek Üzere İbraz Edilmelidir...................................................... 227
2. Ödenmek İçin İbraz Yeri................................................................................ 227
3. İbrazın Zamanı................................................................................................ 228
4. İbrazın Sonuçları............................................................................................ 228
IV. Ödemenin Yapılması ve Sonuçları...................................................................... 229
1. Muhatabın Öderken Alacağı Önlemler.......................................................... 229
2. Kısmî Ödeme.................................................................................................. 229
3. Vadeden Önce Ödeme.................................................................................... 230
4. Tevdi............................................................................................................... 231
5. Ödemenin Sonucu.......................................................................................... 231
6. İbra Şerhli Poliçenin Muhatapça Alınması (Makbuz)................................... 231
§ 7. Kabul Etmeme ve Ödememe Hallerinde Başvurma (Rücû) Hakları: Dönüş
Yolunda Poliçe............................................................................................................ 232
I. Hamile Karşı Sorumlu Olan Kişiler (TK m. 724).............................................. 232
II. Ödeyen Başvuru Borçlusunun Hukukî Durumu................................................. 234
1. Önbilgi............................................................................................................ 234
2. Başvuruda Ödeyen Kişi Poliçeyi Kanunen ve Devren
İktisap Eder Görüşü........................................................................................ 235
3. Aslen İktisap Görüşü...................................................................................... 235
4. Devren İktisap Görüşünün Sonuçları ve Görüşün TK’ya Uygunluğu........... 235
5. Dönüş Yolunda Oluşan Şahsi Def’iler de Taraflar Arasında Kalır............... 239
İÇİNDEKİLER XVII
6. Avalist Rücu Hakkını, Tatmin Ettiği Rücu Alacaklısının Yerine
Geçerek Değil, Kimin İçin Aval Vermişse Onun Gibi, Onun
Yerine Geçerek Müracaat Alacaklısı Olarak Kullanır. Avalistin
Geçirim Sözleşmesinin Geçersizliğini Bilmesi, Rücu Hakkını
Ortadan Kaldırmaz......................................................................................... 239
7. Poliçe Müracaat Borçlusu Olmayan Kişi Tarafından Ödendiği
Takdirde Bu Şahıs Ve Şeklen Yetkili Olup Maddi Hukuka Göre
Yetkisiz Bulunan Bir Kimseye İyi Niyetle Ödeyen Şahıs
Müracaat Hakkını Kullanabilir....................................................................... 240
8. Teminatlar Da Ödeyene Geçer....................................................................... 240
9. Sonraki Ciroları Silme Hakkı......................................................................... 240
III. Başvuru Hakkının Kapsamı................................................................................ 241
1. Önbilgiler........................................................................................................ 241
2. Hamilin Başvuru Hakkının İçeriği................................................................. 241
3. Ödeyen Kişinin Başvuru Hakkının Kapsamı................................................. 242
IV. Retret ................................................................................................................... 243
V. Başvuru Hakkının Doğumu İçin Gerekli Maddî Şartlar..................................... 244
1. Vadede............................................................................................................ 244
2. Vadeden Önce................................................................................................ 244
a) Muhatabın Kabulden Kaçınması............................................................... 245
b) Muhatabın Aciz Duruma Düşmesi (TK m. 713, f. 2/b)........................... 245
c) Kabul İçin Arzı Yasaklanmış Bir Poliçenin Düzenleyenin
İflas Etmesi (TK m. 713, f. 2/c)................................................................ 247
VI. Başvuru Hakkının Kullanılmasının Şeklî Şartı................................................... 247
1. Kabul Etmeme Protestosu.............................................................................. 248
a) Kavram ve Süreler.................................................................................... 248
b) Protestonun Şekli...................................................................................... 249
2. Ödememe Protestosunun Özellikleri.............................................................. 251
3. Protesto Düzenlenmesi Gerekmeyen Haller.................................................. 252
a) Genel Olarak............................................................................................. 252
b) İradi Protestosuz Başvuru......................................................................... 253
c) Kanundan Kaynaklanan Protesto Düzenlenmesi Hali.............................. 254
VII. İhbar..................................................................................................................... 254
1. Kavram........................................................................................................... 254
2. Yükümlü Olanlar............................................................................................ 255
3. Süreler ............................................................................................................ 255
4. İhbarın Şekli................................................................................................... 256
5. İhbar Etmemenin Sonucu............................................................................... 256
VIII. Başvuru Hakkının Düşmesi (TK m. 730)........................................................... 256
1. Hakkı Düşüren Haller..................................................................................... 256
a) Süresinde İbraz Etmeme........................................................................... 256
b) Süresinde Protesto Çekilmemesi............................................................... 257
c) Gidersiz Poliçeyi Ödeme İçin İbraz Etmeme........................................... 257
2. Mücbir Sebepler Yüzünden İbrazın ve Protesto Çekilmesinin
Mümkün Olamaması...................................................................................... 257
IX. Araya Girme........................................................................................................ 258
1. Genel Olarak................................................................................................... 258
a) Araya Girebilecek Kişiler......................................................................... 258
b) Araya Girenin İhbar Yükümü................................................................... 259
2. Araya Girerek Kabul...................................................................................... 259
XVIII İÇİNDEKİLER
a) Niteliği....................................................................................................... 259
b) Şekli........................................................................................................... 260
c) Araya Girerek Kabul Edenin Sorumluluğu.............................................. 260
3. Araya Girerek Ödeme.................................................................................... 260
a) Niteliği....................................................................................................... 260
b) Şekli........................................................................................................... 261
c) Araya Girerek Ödeyenin Hakları.............................................................. 261
§ 8. Senet Metninin Değiştirilmesi..................................................................................... 261
I. Genel Olarak........................................................................................................ 261
II. Atıfet Süreleri ve Uzatma (TK. m. 754)............................................................. 264
§ 9. Talep Haklarının İcrası ve Zamanaşımı...................................................................... 264
I. Genel Olarak........................................................................................................ 264
II. Kambiyo Senetlerinde Özel Takip Usulleri........................................................ 265
1. Genel Olarak................................................................................................... 265
2. İcra Takibinin Ortaya Çıkardığı Fakat Sorun Olmak
Niteliğini Yitiren Bir Konu Geriye Ciro........................................................ 266
III. Teminat Senetleri................................................................................................ 267
1. Kavram........................................................................................................... 267
2. Düzenleme Şekli............................................................................................. 268
3. Sorun............................................................................................................... 268
4. Bir Kambiyo Senedinin Teminat Senedi Olarak Kabulünün Şartları............ 269
a) Yazılı Delille İspat Zorunluğu.................................................................. 269
b) Senedin Hangi İlişkinin Teminatı Olduğunun Belirtilmesi Zorunluğu.... 269
5. Teminat Senedini Devralan İyiniyetli Kişinin Korunup
Korunmayacağı Sorunu.................................................................................. 270
6. Kambiyo Senedi Menfi Tespit Davası........................................................... 270
IV. Zamanaşımı......................................................................................................... 272
1. Süreler ............................................................................................................ 272
a) Kabul Eden Muhataba İleri Sürülecek Taleplerde.................................... 273
b) Hamilin Cirantalar İle Düzenleyene Karşı Açacağı Davalar.................... 274
c) Cirantanın, Diğer Bir Cirantaya veya Düzenleyene Açacağı Davalar..... 274
2. Zamanaşımının Kesilmesi.............................................................................. 274
§ 10. Karşılık ve Sebepsiz Zenginleşme.............................................................................. 276
I. Genel Olarak........................................................................................................ 276
II. Hatır Senetleri...................................................................................................... 277
1. Kavramın Tanıtılması..................................................................................... 277
2. Hatır Senetlerine Özgü Bedelsizlik (Menfi Tespit) Davası........................... 281
III. Karşılığın Devri Sorunu...................................................................................... 282
1. Çeşitli Sistemler.............................................................................................. 282
2. İsviçre-Türk Sistemi....................................................................................... 284
IV. Kambiyo Senetlerine Özgü Sebepsiz Zenginleşme............................................ 286
1. Sorunun Ortaya Konulması ve Çeşitli Sistemler........................................... 286
2. TK’nın Sistemi............................................................................................... 287
a) Temeller.................................................................................................... 287
b) Talebin Şartları.......................................................................................... 289
b1) Zarar.................................................................................................... 289
b2) Zenginleşme........................................................................................ 289
c) Zararın Kaynağı........................................................................................ 290
d) İstemin Tarafları........................................................................................ 290
e) İspat Yükü................................................................................................. 290
İÇİNDEKİLER XIX
f) Talebin İçeriği........................................................................................... 290
g) Defiler........................................................................................................ 291
h) Zamanaşım................................................................................................ 291
§ 11. Nüsha ve Suretler........................................................................................................ 291
I. Genel Olarak........................................................................................................ 291
II. Nüsha................................................................................................................... 292
III. Suret..................................................................................................................... 293
§ 12. Kanunlar İhtilafı.......................................................................................................... 294
I. Genel Olarak............................................................................................................ 294
II. Kurallar ................................................................................................................... 294
1. Ehliyet Kuralı................................................................................................. 295
2. Borçlanmanın Şeklinin Tabi Olduğu Hukuk.................................................. 295
3. Hakların Kullanılmasına Ve Korunmasına
İlişkin İşlemlerin Tabi Olduğu Hukuk........................................................... 296
4. Başvurma Hakkının Tabi Olduğu Hukuk...................................................... 296
5. Borçlanma Hükümlerinin Tabi Olduğu Hukuk.............................................. 297
a) Genel Olarak............................................................................................. 297
b) Kısmi Kabul ve Ödeme............................................................................. 298
c) Poliçenin Ödenmesine İlişkin Çeşitli Konularda
Uygulanacak Hukuk.................................................................................. 298
ç) Sebepsiz Zenginleşmeden Doğan Hakların
Tabi Olduğu Hukuk.................................................................................. 299
d) Karşılığın Geçmesi.................................................................................... 299
e) İptal Kararının Tabi Olduğu Hukuk.......................................................... 299
§ 13. Emre Yazılı Havaleler................................................................................................. 299
I. Genel Olarak........................................................................................................ 299
II. Şekil Şartları........................................................................................................ 299
III. Hükümleri............................................................................................................ 300
Üçüncü Bölüm
BONO VEYA EMRE YAZILI SENET
§ 1. Genel Olarak................................................................................................................ 301
I. Niteliği................................................................................................................. 301
II. Ekonomik İşlevi.................................................................................................. 301
§ 2. Şekil Şartları................................................................................................................ 302
I. “Bono” v