Vedat Kitapçılık
Kargo Gönderim Saatleri;
Hafta İçi Saat 16:00 'ya kadar
Cumartesi Saat 11:00 'e kadar
Kartlarına Taksit
Seçeneklerimiz Vardır!
Banka Hesap Bilgilerimiz
Destek
HATTI
0212
240 12 54
240 12 58
Favori
Listenizde
Ürün Yok!
Sepetinizde
Ürün Yok!
Yeni Çıkan Yayınlar:      Ağustos (54)      Temmuz (128)      Haziran (105)      Mayıs (65)

İdarenin Takdir Yetkisi ve Yargısal Denetimi

İdarenin Takdir Yetkisi ve Yargısal Denetimi



Sayfa Sayısı
:  
254
Kitap Ölçüleri
:  
16x23 cm
Basım Yılı
:  
2014
ISBN NO
:  
978-605-152-119-0

0,00 TL

Bu ürün şu anda stoklarımızda yok!
Yazarın diğer ürünlerine gözatmanızı tavsiye ederiz...









İKİNCİ BASKIYA ÖNSÖZ

  İdarenin Takdir Yetkisi ve Yargısal Denetimi adlı kitabımızın Ekim 2011 'de yapılan ilk baskısının aradan geçen zamanda tükenmesi üzerine tıpkı basım ile yeniden basılmasına karar verilmiştir. İlk baskının aradan çok da uzun sayılmayacak bir zaman dilimi içinde tükenmesi şüphesiz kitaba olan ilgiyi ve talebi göstermektedir. Bu durumdan son derece mut­lu olduğumu belirtir, ikinci baskının da herkese yararlı olmasını dilerim.  

Ataköy, 01 Nisan 2014 Prof. Dr. Cemil KAYA


GİRİŞ

 

"Hukuk devleti yönetilenlere hukuk güvenliği sağlayan bir yapılanma olup, bunu gerçekleştirirken de devlet görev­lerinin belirli kurallar içinde yürütülmesi amaçlanmıştır. Daha açık bir anlatımla hukuk devleti anlayışı, bir ülkede yerleşmiş hukuk düzenine yalnız yönetilenlerin değil yö­netiminde uymasını gerektirecek kurallar bütünüdür. Bu ilkenin bir anlam kazanabilmesi için, o ülkede egemen olan hukukun yönetilenlere, devlete karşı da hukuk güvenliği sağ­laması boyutunun da gerçekleşmesi gerektiği tartışmasızdır. Böylelikle devlet, toplum yaşamını düzenlerken ortaya koy­duğu kurallarla kişilerde tam bir güven duygusu yaratacak, onlara hukuk kurallarının tam anlamıyla geçerli olduğu ve toplumun bütün unsurlarıyla birlikte uyum içinde yürüdü­ğünü gösteren bir güven ortamını tesis edecektir".

  İdare, toplumun ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla birtakım faali­yetlerde bulunur. İdare hukuku literatüründe idari faaliyet olarak nite­lendirilen bu faaliyetler kamu yararı amacını taşır. Çeşitli idari faaliyetler yapmakla görevli bulunan idareye, aynı zamanda kamu gücünü kullanma yetkisi de tanınmıştır. İdare, kamu gücünü kullanarak birtakım eylem ve işlemler yapar. Ancak idare kamu gücünü keyfi bir şekilde kullanamaz. Kamu gücü, kamu yararı ve kamu hizmetinin gereklerine uygun şekilde kullanılması gereken bir yetkidir.  


Kamu yararı amacıyla yapılan idari faaliyetler için idareye hukuk kuralları ile sınırlı birtakım yetkiler verilmesi gerekmektedir. Bu amaçla idareye verilen yetkiler, esas itibarıyla "bağlı yetki" ve "takdir yetkisi" ol­mak üzere ikiye ayrılır. Kısacası, idarenin serbest hareket etme imkanının bulunmadığı yetkilerine bağlı yetki adı verilir. Bağlı yetki halinde idare­nin ne yönde işlem tesis edeceği veya ne yönde hareket edeceği önceden mevzuatla bellidir. İdarenin değişik alternatifler arasından herhangi bir seçme hak ve özgürlüğü bulunmamaktadır. Bu nedenle bağlı yetkinin kullanılması idare açısından zor değildir.

 

İdarenin serbest hareket etme imkanının bulunduğu yetkilerine ise takdir yetkisi adı verillir. Takdir yetkisi, hukuk kuralları ile idareye tanı­nan yetkilerden özelliği bulunan bir yetkidir. Takdir yetkisi ile idareye bir işlem tesis ederken veya idari faaliyet icra ederken az ya da çok bir serbestlik tanınır. İdarenin değişik alternatifler arasından bir seçme hak ve özgürlüğü bulunmaktadır.

  Takdir yetkisi, idare hukukunun en çetrefilli ve üzerinde ciddi çalış­ma gerektiren konularından bir tanesidir. Çünkü birçok hukuk kavramı} gibi, daha en başında takdir yetkisinin tanımı konusunda bir konsensüs bulunmamakta; yetkinin niteliği tartışmalı bulunmaktadır. Hatta, mevzu­atta yer alan bir hükmün idareye takdir yetkisi tanıyıp tanımadığı bile her j zaman kolaylıkla anlaşılamamaktadır. Daha da önemlisi takdir yetkisinin, bazen bireylerin temel hak ve özgürlükleri ile doğrudan ilgili olduğu bir i alanda karşımıza çıkması söz konusu olduğunda, konunun ehemmiyeti daha iyi anlaşılmaktadır. Böyle bir durumda kamunun menfaati ile bire­yin menfaati karşı karşıya gelecektir. Dolayısıyla, takdir yetkisinin yerin­de kullanılmaması nedeniyle bireyin temel hak ve özgürlüklerinin idare tarafından her zaman ihlal edilme tehlikesi bulunmaktadır. Şüphesiz bul noktada da yargıya büyük görevler düşmektedir.   Hukuk devletinde idarenin teşkilat ve faaliyetlerinin hukuk tara­fından önceden düzenlenmesi esastır. Çünkü hukuk devleti ilkesinin gereklerinden bir tanesi de idarenin kanuniliği ilkesidir. Bu ilke, idareye ve faaliyetlerine kanunun hakim olması, kişilerin idarenin hukuka aykırı; eylem ve işlemlerinden korunması anlamına gelir. Şüphesiz kanun koyucu idarenin teşkilatını ve faaliyetlerini en detaylı şekilde düzenleme hakkına sahiptir. Bununla birlikte, idarenin faaliyetlerinin kanunkoyucu tarafından önceden kesin şekilde düzenlenememesi, kamu hizmetlerinin eksiksiz ve kesintisiz olarak sunulması, somut durumlara uygun düşecek çözüm yollarının bulunması ve kamu yararının gerçekleştirilmesi gibi zorunlu nedenlerle idareye serbest hareket etme imkanının tanınması ge­rekmektedir. Her şeyden önce bu durum idareye, karar alma aşamasında belli bir esneklik tanır.  

Kısacası, tanımı ve niteliği tartışmalı olmakla birlikte, idareye tak­dir yetkisi tanınması konusunda bir gereklilik bulunmaktadır. Dünya üzerinde de genel eğilim idareye takdir yetkisi tanınması yönündedir. Bu itibarla idarenin takdir yetkisinin evrensel olduğu ifade edilir. Türk hukukunda da belirtilen gereklilik nedeniyle idarenin takdir yetkisi bu­lunmaktadır. Bununla birlikte bu gereklilik, idareye sınırsız, gereksiz ve denetimsiz bir takdir yetkisi verilmesi anlamına da gelmemektedir. Yani kendisine takdir yetkisi verilen idare bu yetkiyi kullanırken bütün hukuki sınırlardan bağımsız değildir. Çünkü takdir yetkisi keyfi kullanılabilecek bir yetki olmayıp yargısal denetime tabi bir yetkidir. Diğer bir ifadeyle idarenin diğer işlemleri gibi takdir yetkisinin kullanılması sonucu tesis edilen işlemleri de yargısal denetime konu olur.

  Ancak yargı denetiminin de bir sınırının olması gerekir. Takdir yetkisinin yargısal denetiminde, yargı organlarına bu yetkinin hukuka uygun kullanılıp kullanılmadığını denetleme yetkisi verilmiştir. Takdir yetkisinin yerindelik açısından denetimi ise yargı organlarının dene­tim alanı dışında kalmaktadır. Bu doğrultuda Anayasakoyucu, 1982 Anayasasının 125. maddesinin 4. fıkrasında, "Yargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlı olup, hiçbir surette yerindelik denetimi seklinde kullanılamaz. Yürütme görevinin kanunlarda gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veya takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı karan verilemez" hükmünü öngörmüştür. Benzer hüküm 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. fıkrasında da mevcuttur. Bu hükümden de görüldüğü üzere yargı organlarına, idarenin takdir yetkisini sadece ve sadece "hukuka uygunluk" açısından denetleme yetkisi verilmiştir. Yargı organları, idarenin işlem ve eylemleri üzerinde hiçbir şekilde yerindelik denetimi yapamayacağı gibi, idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı da veremeyecektir.  

İşte, takdir yetkisini ve yargısal denetimini ortaya koyma amacıyla hazırlanan bu çalışma iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, tak­dir yetkisi kavramı, gelişimi, gerekliliği, sakıncaları, tanımı, teorik esasları ve başarı şartları ortaya konulacaktır. Yine bu bölümde, birtakım mülaha­zalarla takdir yetkisinin denetim dışı kaldığı haller, takdir yetkisi kavramı ile ilgili bazı kavramlar ve idari işlemlerde idareye takdir yetkisinin nasıl verildiği, düzenleyici ve birel işlem ayrımı çerçevesinde ele alınacaktır.

  Çalışmanın ikinci bölümü ise esas itibarıyla takdir yetkisinin yargı­sal denetimine ayrılacaktır. Bu amaçla, ilk olarak takdir yetkisinin yargısal denetiminde idari yargı hakimi tarafından gözönünde bulundurulması gerekli olumlu ve olumsuz yükümlülüklere yer verilecektir. Yine bu bö­lümde idari işlemin unsurlarında takdir yetkisinin bulunup bulunmadığı doktrin ve yazarların görüşleri çerçevesinde değerlendirilecektir. Son olarak da, takdir yetkisinin yerinde veya gereği gibi kullanılmaması duru­munda idarenin sorumluluğu incelenecektir.  


İÇİNDEKİLER

 

İKİNCİ BASKIYA ÖNSÖZ.............................................................. vii

ÖNSÖZ.............................................................................................. ix

İÇİNDEKİLER................................................................................... xi

KİSALTMALAR............................................................................... xv

GİRİŞ.................................................................................................. 1

  Birinci Bölüm

İDARENİN TAKDİR YETKİSİ

I.    TAKDİR YETKİSİ KAVRAMI.................................................... 7

A.  Kavram Sorunu......................................................................... 7

B.   Takdir Yetkisinin Gelişimi........................................................... 8

C.  Takdir Yetkisinin Gerekliliği ve Faydaları................................... 11

D.  Takdir Yetkisinin Sakıncaları.................................................... 17

E.   Takdir Yetkisinin Tanımı.......................................................... 18

II.   TAKDİR YETKİSİNİN TEORİK ESASLARI............................. 26

A.  Takdir Yetkisinin Kanuna Dayandırılarak Açıklanması............... 26

  1. Takdir Yetkisini Normlar Hiyerarşisi Bakımından
    Açıklayan Teori................................................................. 26
  2. Takdir Yetkisini İdari İşlemin Unsurları Bakımından
    Açıklayan Teori................................................................ 28
  3. Takdir Yetkisini Kanunlar İhtilafı ile Açıklayan Teori............ 29

B.   Takdir Yetkisinin Kanuna ve Yargı İçtihatlarına
Dayandırılarak Açıklanması..................................................... 30  

C.  Takdir Yetkisinin Sübjektif Bakımdan Açıklanması.................... 31

D.   Objektif Realite Görüşü........................................................... 32 III.  TAKDİR YETKİSİNİN BAŞARI ŞARTLARI............................. 32

A.   Politika ve Amacın Saptanması................................................. 33

B.   Takdir Yetkisini Düzenleyen Kuralların Belirlenmesi.................. 33

C.  Takdir Yetkisinin Uygulanacağı Durumlarla İlgili

Olayların Değerlendirilmesi...................................................... 33

D.   Gerekçenin Açıklanması.......................................................... 33

E.   İdari İşlemlerin Açıklanması.................................................... 34

F.   Olayların Ortaya Çıkış Zamanına Dikkat Edilmesi..................... 34

G.   Takdir Yetkisinin Rasyonel Kullanılması................................... 34

H. Mali ve Teknik İmkanlara Riayet Edilmesi................................. 35 IV.   TAKDİR YETKİSİNİN TESPİTİ................................................. 35

A.   Kanunun Açık Hükmü............................................................ 36

B.   Belirsiz Kavramlar................................................................... 43

C.  Değerlendirme Halleri.............................................................. 51

D.   İzin Halleri............................................................................. 63

E.   Yargı İçtihatları...................................................................... 68 V.    TAKDİR YETKİSİNİN MUTLAK OLDUĞU HALLER.............. 73

A.  Hükümet Tasarrufları............................................................... 74

  1. Tanımı.............................................................................. 74
  2. Hükümet Tasarrufu - Takdir Yetkisi İlişkisi......................... 76

B.   Yasama Kısıntısı...................................................................... 78

  1. Cumhurbaşkanının Tek Başına Yapacağı İşlemler................ 78
  2. Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Kararları.................... 83
  3. Yüksek Askeri Şura Kararları............................................ 84
  4. Olağanüstü Yönetim Usulleri Makamlarının İşlemleri............ 85
VI.  TAKDİR YETKİSİ İLE İLGİLİ BAZI KAVRAMLAR................. 89

A.   Bağlı Yetki.............................................................................. 89

B.   Takdiri Tasarruflar................................................................ 102

C.  Hakimin Takdir Yetkisi.......................................................... 103

 

VII.İDARİ İŞLEMLERDE TAKDİR YETKİSİ............................... 107

A.  Düzenleyici İşlemlerde Takdir Yetkisi..................................... 107

B.   Birel İşlemlerde Takdir Yetkisi............................................... 113

 

İkinci Bölüm

TAKDİR YETKİSİNİN YARGISAL DENETİMİ I.    TAKDİR YETKİSİ VE YARGISAL DENETİM........................ 117 II   YARGISAL DENETİM YÜKÜMLÜLÜKLERİ........................ 126

A.  Olumlu Yükümlülükler........................................................... 126

  1. Hukuka Uygunluk Denetimi............................................. 126
  2. Hukuka Uygunluk Denetimi Ölçütleri................................ 129

a.   Anayasal Kurallara Uygunluk...................................... 129

aa. Sosyal Devlet İlkesi.............................................. 130

bb. Aile Birliğinin Korunması İlkesi.............................. 132

cc. Eşitlik İlkesi.......................................................... 136

aaa. Aynı Statüde Olanların Aynı İşleme Tabi

Tutulması..................................................... 138

bbb. Farklı Statüde Olanların Farklı İşleme Tabi

Tutulması..................................................... 143

ccc. Benzer Durumda Olanların Aynı İşleme Tabi

Tutulması..................................................... 144

ddd. Yaşa Dayalı Ayrım Yapılamaması................. 146

eee. Cinsiyete Dayalı Ayrım Yapılamaması............ 147

fff.   Siyasi Düşünceye Dayalı Ayrım

Yapılamaması............................................... 148

dd. İdarenin Bütünlüğü İlkesi....................................... 149

ee. Savunma Hakkı İlkesi........................................... 150

ff.   Düşünce ve Kanaat Hürriyeti............................... 151

gg. Çalışma ve Sözleşme Hürriyeti.............................. 153

hh. Ölçülülük İlkesi..................................................... 154

ii.   Çevrenin Korunması İlkesi.................................... 156

b.   Kamu Hizmetinin Gerekleri ve Kamu Yararı................ 157

 

aa. Hizmet Gerekleri.................................................. 158

bb. Kamu Yararı....................................................... 159

cc. Kamu Yararı ve Hizmet Gerekleri......................... 161

c.   Kanuna Uygunluk...................................................... 166

d.   Gerekçe İlkesi............................................................ 170

B.   Olumsuz Yükümlülükler......................................................... 175

  1. Yerindelik Denetimi Yasağı............................................... 175
  2. Takdir Yetkisini Kaldıracak Biçimde Yargı Kararı
    Verilmesi Yasağı............................................................. 186
  3. Takdir Yetkisinin Yargı Kararı ile Zorlanamayacağı

Yasağı............................................................................ 188

  1. İdari Eylem ve İşlem Niteliğinde Yargı Kararı Verilmesi
    Yasağı............................................................................ 192
  2. Yetki Saptırması Yasağı................................................... 196
III.  İDARİ İŞLEMİN UNSURLARI BAKIMINDAN DENETİM... 196

A.  Yetki Unsuru Bakımından...................................................... 197

B.   Şekil Unsuru Bakımından....................................................... 202

C.  Sebep (Neden) Unsuru Bakımından........................................ 206

  1. Sebebi Mevzuatta Açıkça Gösterilen İşlemler.................... 209
  2. Sebebi Mevzuatta Belirsiz Kavramlarla Gösterilen
    İşlemler.......................................................................... 209
  3. Sebebi Mevzuatta Gösterilmeyen İşlemler......................... 212

D.  Konu Unsuru Bakımından...................................................... 219

  1. Sebebe Bağlı Olarak Konusu Gösterilen İşlemler............... 222
  2. Sebebe Bağlı Olarak Konusu Gösterilmeyen İşlemler......... 222

E.   Amaç (Maksat) Unsuru Bakımından....................................... 224 IV.   TAKDİR YETKİSİNDEN DOĞAN SORUMLULUK................ 230

A.   Hizmet Kusuru ve İdarenin Sorumluluğu................................. 231

B.   Kişisel Kusur ve Kamu Görevlisinin Sorumluluğu..................... 236 SONUÇ........................................................................................... 237 KAYNAKLAR................................................................................ 241