Vedat Kitapçılık
Kargo Gönderim Saatleri;
Hafta İçi Saat 16:00 'ya kadar
Cumartesi Saat 11:00 'e kadar
Kartlarına Taksit
Seçeneklerimiz Vardır!
Banka Hesap Bilgilerimiz
Destek
HATTI
0212
240 12 54
240 12 58
Favori
Listenizde
Ürün Yok!
Sepetinizde
Ürün Yok!
Yeni Çıkan Yayınlar:      Eylül (94)      Ağustos (118)      Temmuz (128)      Haziran (105)

Patent Hakkının Korunmasına ve Patent Hakkına İlişkin Sözleşmelere Uygulanacak Hukuk

Patent Hakkının Korunmasına ve Patent Hakkına İlişkin Sözleşmelere Uygulanacak Hukuk



Sayfa Sayısı
:  
727
Kitap Ölçüleri
:  
16x23 cm
Basım Yılı
:  
2002
ISBN NO
:  
975-295-099-x

0,00 TL

Bu ürün şu anda stoklarımızda yok!
Yazarın diğer ürünlerine gözatmanızı tavsiye ederiz...









GİRİŞ


1-3 Nisan 1994 tarihleri arasında Paris\′te Louvre\′da yapılan Dünya Fikrî Haklar Organizasyonu Konferansı, \"Fikrî hakların ilk ve başlıca amacı milletlerin kültürel, sosyal ve ekonomik kalkınmasında fikrî buluşların ahlaki ve ekonomik değerinin tanınmasıdır\" şeklindeki sözlerle açılmıştır ki, çok az sayıda hukuk sahası bu derece görkemli ve soylu bir tanımlamayı hak edebilir. Fikrî hakları diğer hukuk dallarından ayıran bir özellik vardır. Fikrî hakların amacı, diğer hukuk dalları olan maddî mallara, haksız fiillere, akitlere ilişkin hukuki düzenlemelerde, rekabet ve ticaret hukukunda ya da ceza hukukunda olduğu gibi insanlar arasındaki ilişkileri düzenlemek değildir. Fikrî hakların amacı, fikrî hak sahibini mükafatlandırmak ve ekonomik ve teknik olarak ilerlemesi için teşvik etmektir1.

Görüldüğü üzere fikrî haklar, hayatımızı idare eden diğer hukuk dallarından biraz farklıdır ki bu farklılık bu hakların konusunun diğer hukuk dallarının konuları gibi yaşamın olağan konuları olmayıp daha olağanüstü ve daha az rastlanan bir değer olmasından yani, insan zihninin, düşüncesinin ürünleri olmasından ve bu değerleri yaratan muciti korumasından kaynaklanmaktadır.

Tezimizin konusu da, insan zihninin ürünlerinden biri olan buluşları koruyan patent hakkının, milletlerarası özel hukuk bakımından incelenmesidir. Bu inceleme, milletlerarası özel hukukta patent hakkının korunmasına uygulanacak hukuk, patent hakkına ilişkin sözleşmelere uygulanacak hukuk ve özelliği itibariyle ayrı bir başlık altında incelenen işçi buluşlarına ilişkin sözleşmelere uygulanacak hukuktan oluşmaktadır. Bir doktora tezinin kapsamını aşacağından dolayı, konunun milletlerarası usul hukuku kısmı yanı, patent hakkına ilişkin mahkemelerin milletlerarası yetkisi ile bu konudaki tanıma ve teııfiz kuralları incelenmemiş ve konu kanunlar ihtilafı ile sınırlandırılmıştır.

Konuya girerken fikrî hukukun insan zihninin ürünlerini ve bu ürünlerin yaratıcısı olan muciti koruduğunu söylemiştik ki patent hakkında da korunan, gerçekten, patent hakkının konusu olan buluşu bulan mucitin maddî ve manevî haklarıdır. Bu koruma ise her fikrî hakta olduğu gibi patent hakkında da patent hakkı sahibine verilen bir tekel hakkı ile sağlanmaktadır. Yani patent hakkı sahibi belirli bir süre ile sınırlı olarak buluş üzerinde

TRITTON ]





o buluştan yararlanmak üzere bir tekel hakkına sahiptir. Gerçekten de işin bu kısmı yani, tanınan bu tekel hakkı, özellikle de sahibine sağladığı maddî menfaatler düşünüldüğünde, muciti koruyan ve onu teşvik eden, topluma faydalı olacak buluşları yapması için özendiren ve yaptığı için mükafatlandıran bir haktır. Ancak işin daha önemli olan ve toplumu ilgilendiren kısmı, yani aslında mucitin mükafatlandırılmasımn nedeni olan kısım ise bu tekel hakkını sağlayan sürenin dolması ile başlamaktadır ki, artık o andan itibaren buluş, tek bir kişinin değil, toplumun malıdır. Yani aslında, patent hakkı ile buluş üzerinde belirli bir süre tekel hakkı verilmesinin gerçek nedeni, topluma ait olan bu buluşun topluma saplayacağı faydadır.

Patent hakkı ve bütün fikrî hakların korunmasının gerek iç hukuk, gerek, devletler özel hukuku bakımından olsun, diğer hukuk dallarına göre adeta bir creme de la creme olduğunu ya da, fikrî hakların çağın gereklerine uygun olarak düzenlenmesinin ülkelerin gelişmişlik düzeyinin bir göstergesi olduğunu söylemek, kanatimizce mümkündür. Türk hukuku bakımından ise konu, iç hukuk bakımından oldukça parlak olmakla birlikte devletler özel hukukunda -henüz düzenlenmiş değildir. Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun, konumuz olan patent hakkı da dahil olmak üzere fikrî hakların korunmasına uygulanacak hukuk hakkında herhangi bir hüküm içermemektedir.

Konunun iç hukuk bakımından düzenlemesi patent hakkı bakımından İhtira Beratı Kanunu, fikir ve sanat eserleri bakımından Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve markalar bakımından Markalar Kanunu ile oldukça eski olmakla birlikte, çağın gerekleri, 31 Aralık 1995 tarihinde yürürlüğe giren Türkiye ile Avrupa Topluluğu arasındaki gümrük birliğine ilişkin Gümrük Birliği Kararı ve Karara bağlı fikrî, sınaî ve ticarî mülkiyetin korunması ile ilgili Ek 8\′de gösterilen ve Türkiye\′nin ulusal hukukunda yapmayı üstlendiği düzenlemelerin yerine getirilmesi ile sağlanmıştır. Türkiye, yapmayı üstlendiği yükümlülüklerine uygun olarak Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu\′nda 4110 sayılı Kanun\′la daha sonra da 21.2.2001 tarihli ve 4630 sayılı Kanunla değişiklikler yapmış, 551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile İhtira Beratı Kanunu\′nu yürürlükten kaldırarak buluşları, patent ve faydalı model belgeleri ile koruma altına almıştır. 554 sayılı Endüstriyel Tasarımların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile endüstriyel tasarımları, 555 sayılı Coğrafi İşaretlerin Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile coğrafi işaretleri koruma altına almıştır. 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile de, Markalar Kanunu\′nu yürürlükten kaldırarak konuyu Avrupa Topluluğu Hukuku\′na uygun olarak düzenlemiştir. Bunun dışında da, konumuzla ilgili olan Patent İşbirliği Sözleşmesi başta olmak üzere pek çok bu konudaki milletlerarası sözleşmeye katılmıştır ve üstlendiği yükümlülük gereği katılmaya devam edecektir.

Konunun iç hukuktaki gelişimi ve dinamizmi şüphesiz ki, patent hakkının ve bütün fikrî hakların devletler özel hukuku bakımından da incelenmesini gerektirmektedir. İşte bu gereklilik, \"devletler özel hukukunda patent hakkı\"nı tez konusu olarak seçmemize öncülük etmiştir.

Tezimiz iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm, genel olarak fikrî haklara, fikrî haklarda ülkesellik prensibine ve Türk hukukunda patent hakkına ilişkin bilgilere, tezimizin esas kısmı olan ikinci bölüm ise konunun, kanunlar ihtilafı bakımından incelenmesine ayrılmıştır. Birinci bölümün ilk paragrafında bir fikrî hak olan patent hakkının daha iyi anlaşılabilmesi amacıyla bütün fikrî haklar genel olarak incelenmiştir. Bu incelemenin en önemli kısmı ise şüphesiz, patent hakkı ve bütün fikrî haklar için gerek iç hukuklarda, gerek devletler özel hukukunda, en temel prensip olan \"ülkesellik\" prensibidir. Patent hakkının korunmasına uygulanacak hukuktaki ve patent hakkına ilişkin sözleşmelere uygulanacak hukukun incelenmesinde-kı öneminden dolayı \"ülkesellik\" prensibi, bir bütün olarak birinci bölümün içinde ayrıca incelenecektir. Fikrî hakların bu genel incelemesinden sonra ise ikinci paragraf, patent hakkının Türk hukukundaki incelenmesine ayrılmıştır. Ancak, başlıbaşma bir tez konusu olabilecek olan Türk hukukunda patent hakkı kavramı, bu paragrafın sadece kısa bir iç hukuk bilgisi verme ve konunun devletler özel hukuku bakımından incelenmesinden önceki bir hazırlık mahiyetini aşmayacak ölçüde anlatılmaya çalışılacaktır. Bu nedenle de Türk hukukunda patent hakkı, 551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname\′nin hükümlerine göre \"milli patent\" hakkının kazanılması ve Patent işbirliği Antlaşması\′mn hükümlerine göre patent hakkının kazanılması başlıkları altında özellikle, patent hakkının kazanılması bakımından incelenecektir. Öneminden dolayı patent hakkının tükenmesi konusu da incelenerek tezin birinci bölümü bitirilecektir.

Tezin ikinci bölümü ise, patent hakkının kanunlar ihtilafı bakımından incelenmesinden oluşmaktadır ki bu bölümün ilk paragrafı, patent hakkının korunmasına uygulanacak hukuktur. Patent hakkının korunmasına uygulanacak hukukun bulunabilmesi için devletler özel hukukunda yapılması gereken ilk iş konunun vasıflandırılması olduğu için, devletler özel hukukunun tabiatına uygun olarak öncelikle patent hakkının vasıflandırılması meselesi incelenecektir. Vasıflandırma konusunda vereceğimiz bilgilerin Türk hakimi bakımından geçerli olabilmesi yani Türk hakiminin yabancılık unsuru içeren bir patent hakkını vasıflandırabilmesi ve özellikle de lex causae\′ya göre vasıflandırabilmesi için ise öncelikle, elinde uygulanması gereken fikrî haklara ilişkin bir devletler özel hukuku hükmünün bulunması gerekmektedir. Bugün için 2675 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun\′un hükümleri arasında patent hakkının veya başka bir fikrî hakkın korunması için uygulanabilecek bir kanun hükmü bulunmamaktadır. Türkiye, patent hakkına ilişkin olanlar da dahil olmak üzere fikrî haklara

ilişkin bir çok önemli milletlerarası sözleşmeye taraftır. Ancak, milletlerarası sözleşmelere taraf olmak o alanda kanunlar ihtilafı hukukuna sahip olmak anlamını taşımaz. Milletlerarası sözleşmeler kanunlar ihtilafı kurallarının gönderme yaptığı maddî hukuka ilişkindirler. Milletlerarası sözleşmeler birer iç hukuk hükmündedirler. Dolayısıyla da, ancak ulusal hukukun tespit edilmesi halinde, bu hukukun bir parçasını teşkil etmeleri nedeniyle önem taşırlar. Bu nedenle de, Türkiye\′nin özellikle son yıllarda milletlerarası sözleşmelere taraf olması her ne kadar sevindirici de olsa, fikrî haklara ilişkin düzenlemeyi Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkındaki Kanun\′a bir an evvel getirmesi gerekir. Bugün için bize düşen görev ise ancak, fikrî hakların korunmasına ilişkin hukuki düzenlemeyi yapmış olan ülkelerin devletler özel hukuku kanunlarındaki düzenlemeleri inceleyerek, kendi devletler özel hukuku kanunumuza madde önerisinde bulunmaktan ibarettir.

Her ne kadar tez konumuz patent hakkı ise de, patent hakkının korunmasına uygulanacak olan hukuk incelenirken, bir anlamda bütün fikrî hakların korunmasına uygulanacak hukuk birlikte incelenmiş olacaktır. Bunun nedeni ise, gerek İsviçre Devletler Özel Hukuku Kanunu\′nda, gerek Avusturya Devletler Özel Hukuku Kanunu\′nda ve de diğer devletlerin kanunlarında getirilen düzenlemenin, bütün fikrî haklar için genel hükümler içermesidir. Bunun nedenini ise v.BAR, Alman milletlerarası fikrî hukukunun görevini açıklarken çok açık bir şekilde anlatmaktadır. Voıı BAR\′a göre, \"Alman milletlerarası fikrî hukukunun görevi, bir Alman mahkemesinin somut olayda bir kişinin, özellikle, yarattığı fikrî bir ürün (telif hakkı), bir buluş (patent hakkı) veya bir mala ilişkin işaret (marka hakkı) üzerinde ilk olarak sübjektif bir münhasır hak kazanıp kazanmadığı ve müdahalelere karşı hak sahibinin hangi yöntemlerle korunabileceği konularında karar verirken hangi ülkenin hukukunun uygulanacağını belirlemektir. Yani bu hukuk dalında bağlanma konusunu tek tek sübjektif fikrî haklar değil objektif fikrî haklar oluşturmaktadır. Bu böyle olduğu için, kural olarak tescil yükümlülüğü olmayan telif hakları ile sadece bir devletin hükümranlık hakkına dayanan icraatı üzerine doğan sınaî haklar arasında maddî hukuk açısından var olan farklılık, kanunlar ihtilafı hukuku açısından önem taşımaz. Milletlerarası özel hukuk alanında bütün fikrî haklar açısından aynı bağlanma noktası geçerlidir. Bu haklar, kendisi için sınırları dahilinde koruma talep edilen devletin hukukuna tâbidir. Lex loci protectionis yani koruma ülkesinin hukuku geçerlidir.\"2

Tezimizin ikinci bölümünü oluşturan devletler özel hukukunda patent hakkının ilk paragrafı olan patent hakkının korunmasına uygulanacak hukuku incelerken önümüzde seçebileceğimiz iki yol bulunmaktadır. Bu yollardan ilki, çalışmamızda yapacağımız gibi, konuyu sadece patent hakkının ko-

2 von BAR 510-511

runmasniu . \"gulanacak hukuk olarak incelemeyip, bütün fikrî hakların korunmasına uygulanacak hukuku birlikte ele alarak incelemek fakat mümkün olduğunca her meseleyi incelerken konunun üzerinde daha fazla patent hakkı açısından durmak, patent hakkı için örnekler vermek ve bu genel incelemenin sonunda da fikrî hakların tümü için incelediğimiz korunmaya uygulanacak hukuku patent hakkı açısından tekrar özetlemektir. İkinci yol ise, diğer fikrî hakları incelemeden fakat aslında her bir fikrî hak için de geçerli olan korunmaya uygulanacak hukuka ilişkin bilgileri, sadece patent hakkı için vermektir.

Biz tezimizde konuyu bu yollardan ilkini seçerek inceleyeceğiz. Bu yolu seçmemizin nedeni ise daha önce de belirttiğimiz üzere, doktrinde de söylendiği gibi, fikrî haklar açısından devletlerin maddî hukuklarında var olan farkların devletler özel hukuku açısından var olmamasıdır. Yani, devletler özel hukukundaki fikrî hakların korunması için önerilen bütün bağlama kurallarının ve bugün bütün doktrin, milletlerarası sözleşme ve devletler özel hukuku kanunlarında genel kabul gören \"lex loci protectionis\" bağlama kuralının sadece patent hakkının korunması için değil, bütün fikrî hakların korunması açısından geçerli olmasıdır.

Bu nedenle de, İtalyan, Avusturya, ve İsviçre Devletler Özel Hukuku Kanunlarında konuya ilişkin kanun maddeleri bütün fikrî hakları içine alacak şekilde düzenlenmiştir. Aslında bu yöntem zaten devletler özel hukukuna ilişkin kanun maddelerinin genel düzenleniş yöntemidir. Kimi zaman bazı konularda, konuyu düzenleyen genel bir maddeden sonra aynı konunun bazı başka spesifik alanlarının ayrı kanun maddeleri ile düzenlemesi yapılabilir ki, milletlerarası akitler bunun bir örneğidir. Ancak fikrî hakların korunmasına uygulanacak hukuk konusu, her bir fikrî hakkın ayrı ayrı ele alınarak düzenlenmesini gerektirecek bir nitelikte ve farklılıkta değildir. Bu nedenle de, lex loci protectionis, patent hakkı da dahil olmak üzere bütün fikrî haklar açısından geçerli olan bağlama kuralıdır.

işte bütün bu nedenlerden dolayı, patent hakkının korunmasına uygulanacak hukuku incelerken konuyu, bütün fikrî haklar açısından ele alacağız. Şüphesiz bu yöntemi seçmemizde Türk devletler özel hukukunda fikrî haklar konusunun daha önce incelenmemiş olmasının da payı bulunmaktadır.

Patent hakkının korunmasına uygulanacak olan hukuk anlatılırken, bu bölümün bütününde olduğu gibi, en yeni devletler özel hukuk kanunlarından biri olan İsviçre Devletler Özel Hukuku Kanunu\′ndaki düzenleme temel baz olarak ele alınacak ve İsviçre devletler Özel Hukuku Kanunu\′ndaki sistemden ve aynı zamanda da, Avusturya Devletler Özel Hukuku Kanunu\′ndaki sistemden ayrılmadan bütün fikrî hakların korunmasına uygulanacak hukuk bir bütün olarak incelenecektir. Koruma ülkesi hukuku (lex loci protectionis) incelenmeden önce üzerinde duracağımız diğer teklif edilen bağlama kuralları da, yine bütün fikrî haklar açısından ele alınacaktır.





Koruma devleti hukuku (lex loci protectionis) incelenirken de; bu bağlama kuralına dahil olan meseleler, bu kuralın uygulama alanının ve fikrî hakka ilişkin bir ihlâlin olup olmadığının belirlenmesi ve kuralın uygulanmasından doğabilecek bazı sorunlar üzerinde durulacaktır. Daha sonra da, fikrî hakların korunmasına ilişkin ihtiyati tedbir kararlarına uygulanacak hukukun tespiti ile patent hakkı da dahil olmak üzere fikrî hakların ihlâline ilişkin taleplerde hukuk seçimi üzerinde durulacaktır. Bütün bu konulardan sonra da, kendisi de bir fikrî hak olan patent hakkının korunmasına uygulanacak hukuk anlatılacaktır. Son olarak da, Türk hukukundaki durum üzerinde durularak birinci paragraf tamamlanacaktır. Ancak bilindiği gibi Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun, patent hakkı da dahil olmak üzere fikrî hakların korunmasına ilişkin bir hüküm içermemektedir. Kanunumuz açısından gerekliliğine inandığımız bu düzenlemeye ilişkin önerilerimiz ise tezimizin sonuç kısmında yer alacaktır.

Bu bölümün ikinci paragrafı ise, patent hakkına ilişkin sözleşmelere uygulanacak hukuk konusuna yani patent hakkının kullanımını devreden patent lisansı sözleşmeleri ile patent üzerindeki hak sahipliğini devreden patent hakkının devrine ilişkin sözleşmelere uygulanacak hukuka ayrılmıştır.

Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun, fikrî hakların korunmasına uygulanacak hukuk hakkında her hangi bir hüküm getirmediği gibi fikrî haklara ilişkin sözleşmelere uygulanacak hukuk konusunda da özel bir düzenlemeye sahip değildir. Kanun, akitlere uygulanacak hukuku 24. maddesinde düzenlemiştir. Konumuz olan patent hakkına ilişkin sözleşmeler de dahil olmak üzere bütün fikrî haklara ilişkin sözleşmelere uygulanacak hukuk 24. maddenin hükümlerine göre belirlenecektir.

Halbuki, gerek yeniliği itibariyle tezimizin temel kaynaklarından biri olan İsviçre Devletler Özel Hukuku Kanunu, gerek Avusturya Devletler Özel Hukuku Kanunu, fikrî haklara ilişkin sözleşmelere uygulanacak hukuku, akitlere uygulanacak hukuk hakkındaki genel hükmün dışında ayrı özel bir hükümle düzenlemişlerdir.

Yukarıda da belirttiğimiz gibi tezimizde patent hakkının korunmasına uygulanacak hukuk incelenirken, sadece patent hakkının korunmasına uygulanacak hukuku anlatmak yerine öncelikle konu, bütün fikrî haklan kapsayacak şekilde anlatılacaktır. Bu paragrafta ise, bu yöntemden ayrılmarak sadece patent lisansı sözleşmelerine uygulanacak hukuk ile patent hakkının devri sözleşmelerine uygulanacak hukuk incelenecektir. Zira, patent lisansı sözleşmesinden çok farklı niteliğe sahip olan örneğin, bir yayım hakkı sözleşmesine ya da diğer fikrî haklara ilişkin sözleşmelere uygulanacak hukukun incelenmesi tezimizin kapsamını aşmaktadır.

Doktrinde, özellikle de ekonomik öneminden dolayı olsa gerek patent lisansı sözleşmesi üzerinde oldukça fazla durulmakla birlikte, patent hakkı-

mn devrine ilişkin sözleşmelere uygulanacak hukuk konusunun incelenmesine fazla gerek görülmemiştir. Biz de tezimizde, objektif bağlama kuralının tespitinde temel alman karakteristik edim borçlusunu belirlemenin çok zor ve hassas olduğu patent hakkına ilişkin sözleşmelere uygulanacak hukuk konusunu daha iyi açıklayacağı düşüncesi ile öncelikle patent lisansı sözleşmesine uygulanacak hukuku, daha sonra da, patent hakkının devrine ilişkin sözleşmelere uygulanacak hukuku inceleyeceğiz.

Patent lisansı sözleşmesine uygulanacak hukukun incelenmesine geçmeden önce ise genel olarak akitlere uygulanacak hukukun incelenmesinin konunun daha iyi anlaşılabilmesi bakımından gerekli olduğu düşüncesindeyiz. Patent lisansı sözleşmesinde ise öncelikle sübjektif bağlama kuralı yani patent lisansı sözleşmesinde hukuk seçimi incelenecektir. Daha sonra ise objektif bağlama kuralına geçilerek, bu konuda önerilen ve gerek doktrin, gerek kanuni düzenlemelerde genel kabul gören iki bağlama kuralı olan lisans hakkını devir alanın ülkesinin (ya da koruma ülkesi) hukuku ile lisans hakkını devredenin hukuku incelenecektir. Bu iki farklı bağlama kuralını kabul ederek objektif bağlama kuralı olarak düzenleyen Avusturya ve İsviçre Devletler Özel Hukuku Kanunlarındaki düzenlemeler ile milletlerarası akitlere uygulanacak hukuk konusundaki öneminden dolayı Akdi Borçlara Uygulanacak Hukuka İlişkin Roma Sözleşmesi\′ndeki fikrî haklara ve patent lisansı sözleşmesine uygulanacak hukuk hakkındaki düzenlemeler de ayrı birer başlık altında tezimizde incelenecektir.

Patent lisansı sözleşmesine uygulanacak hukukun uygulama alanı incelenirken de, koruma ülkesine tâbi olan unsurlar, sözleşmeye uygulanacak hukuka tâbi olan unsurlar ve yabancı müdahaleci normlar üzerinde durulacaktır. Patent lisansı sözleşmesine uygulanacak hukuktan sonra ise patent hakkının devri sözleşmelerine uygulanacak hukuk konusu incelenecektir. Patent hakkına ilişkin sözleşmelerin şekline uygulanacak hukuktan sonra ise son olarak, Türk hukukundaki durum yani Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkındaki Kanun\′un 24. maddesinin patent hakkına ilişkin sözleşmelere uygulanması anlatılacaktır. Olmasını arzu ettiğimiz hukuk açısından önerilerimiz ise yine tezimizin sonuç kısmında belirtilecektir.

Tezimizin son paragrafında ise, işçi buluşları üzerindeki patent hakkına ilişkin sözleşmelere uygulanacak hukuk anlatılacaktır. Mucitin bir iş akti ile bağlı olarak çalışırken işi çerçevesinde yaptığı buluşlar olan işçi buluşları üzerindeki patent hakkına uygulanacak hukuk konusu, devletler özel hukukunda ihtilafsız olarak iş akitlerinde yetkili olan bağlama kurallarına tâbi tutulmuştur.

İşçi buluşları üzerindeki patent hakkına ilişkin sözleşmelere uygulanacak hukuk. İsviçre ve Avusturya Devletler Özel Hukuku Kanunlarında da, fikrî haklara ilişkin sözleşmelerden farklı olarak ayrı hükümlerle iş aktine uygulanan hukuka tâbi tutulmuştur.







Konunun öneminden dolayı biz de, işçi buluşları üzerindeki patent hakkına ilişkin sözleşmelere uygulanacak hukuku, tezimizin sonunda ayrı bir paragrafta inceleyeceğiz. Bu paragrafta öncelikle, Türk hukukunda işçi buluşlarına ilişkin düzenlemeye kısaca değinilip daha sonra da, işçi buluşları üzerindeki patent hakkına ilişkin sözleşmelere uygulanacak olan hukuk incelenecektir. Ondan sonra da, bu bölümün her paragrafında olduğu gibi yine İsviçre ve Avusturya Devletler Özel Hukuku Kanunlarındaki düzenlemeler üzerinde durulacaktır. Son olarak da, Türk devletler özel hukukunda işçi buluşlarına uygulanacak hukuk incelenerek tezimiz tamamlanacaktır. Olması gereken hukuk açısından önerilerimiz ise yine tezimizin sonuç kısmında yapılacaktır.

İKİNCİ BASIYA ONSOZ

Kitabın basılmasından bu yana iki yıl gibi bir süre geçti. Bu süre zarfında Türkiye fikri hukuka ilişkin antlaşmaların en önemlilerinden birisine daha imza atarak Avrupa Patentlerinin Verilmesi İle İlgili Avrupa Patent Antlaşmasına girdi. Böylece Türkiye\′nin girmediği patent hukukuna ilişkin, Topluluk Patenti Antlaşması olan Lüksemburg Antlaşması hariç, herhangi bir milletlerarası antlaşma kalmamış oldu. Zaten Topluluk Patenti Antlaşması\′nın kendisi de yürürlüğe henüz girmediği gibi, Türkiye\′nin de bu Antlaşma\′ya Avrupa Birliği\′ne girmeden katılmasının da imkanı bulunmamaktadır.

Avrupa Patenti Antlaşması\′na ilişkin bilgiler konunun iç hukuk bakımından bilgi verme amacı aşılmadan kitabın ikinci basısına işlendi. Antlaşmanın ve eklerinin metni de kitabın ilgili Mevzuat kısmına aynı şekilde eklendi.

Kitabın ilk basısından beri geçen iki yıllık sürede Avusturya, Akdî Borçlara Uygulanacak Hukuka İlişkin Roma Sözleşmesi\′ne girdi ve Roma Sözleşmesi\′nin hükümleri Avusturya Devletler Özel Hukuku Kanunu\′nun akdî borçlara uygulanacak hukuka ilişkin hükümlerinin yerine geçti. Avusturya hukukundaki bu değişikliğe ilişkin düzenlemeler ve yenilikler de kitabın ikinci basısına işlendi.

İki yıllık sir:e zarfında gelişen bu değişikliklerin yanında maalesef henüz fazla değişmeyen bir konu ise, Türkiye-Avrupa Birliği ilişkileri oldu. Kitabın ikinci basısının gerçekleşeceği 2002 Haziran ayı itibari ile maalesef ki hâlâ Türkiye\′de bütün partilerin ortak olarak katıldığı bir Türkiye\′nin Avrupa Birliği\′ne girmesine ilişkin irade oluşmadı. Ancak sevindirici bir gelişme olarak ifade etmeliyim ki artık Türk halkı ve sivil toplum örgütleri Türkiye\′nin aydınlık yarınlarının Avrupa Birliği ile bütünleşmesi ile olacağına ilişkin iradelerini ezici bir çoğunlukla ve çok daha güçlü bir sesle ifade etmektedir.

ilk basıdan beri geçen bu iki yıllık süre zarfında şahsım adına çok sevindiğim bir başka gelişme de mensubu olduğum İ.Ü. Hukuk Fakültesi Devletler Özel Hukuku Anabil im Dalının büyük bir heves ve inançla 1982 tarihli ve 2675 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK)\′un tadili çalışmalarını gerçekleştiriyor olmasıdır. Böylece MÖHUK, kendisini ilk hazırlayan Türk devletler özel hukukunun duayeni olan hocalarımızın başkanlığında ve ortak çalışması ile kabulünden bugüne kadar geçen yirmi yıllık sürede oluşan devletler özel hukukundaki yeni gelişmeleri ve değişimi bir kez daha yakalamış ve kitabımızda eleştirdiğimiz fikrî hukukun korunmasına uygulanacak hukuk ile akdî borç ilişkilerine ve fikrî hukuka ilişkin sözleşmelere uygulanacak hukuk konularındaki MÖHUK\′daki eksiklikler de giderilmiş olacaktır.

Tadil çalışmaları yapılmakta olan MÖHUK\′un bir an evvel yeni haliyle TBMM\′nde kabul edilmesi ve MÖHUK\′un değişen hükümlerinin getirdiği ihtiyaç


üzerine kitabın üçüncü basısının yapılması ve de üçüncü basının önsözünde Avrupa Birliği\′nin, 2002 yılının sonundaki zirvesinde görüşmelere başlanmak üzere Türkiye\′ye tarih vermiş olduğunu belirtmek dileğiyle, kitabın ikinci baskısını da büyük bir özenle gerçekleştiren BETA Basım Yayım Dağıtım A.Ş.\′ne ve bütün çalışanlarına teşekkür ederim. İkinci basının hazırlanmasındaki yardımlarından ve özellikle Kavram İndeksı\′nin çıkarılmasındaki titiz çalışmasından dolayı Devletler Özel Hukuku Anabilim Dalı Araştırma Görevlisi Faruk Kerem Giray\′a ve kitabın tashihlerinin yapılmasındaki dikkatli yardımlarından dolayı Devletler Özel Hukuku Araştırma Görevlileri Emre Esen\′e ve Levent Yünlü\′ye içten teşekkürlerimi sunuyo-



rum.




İstanbul, Haziran 2002

Yard.Doc.Dr. B. Bahadır ERDEM




İÇİNDEKİLER


İKİNCİ BASIYA ÖNSÖZ V
ÖNSÖZ VII
İÇİNDEKİLER IX
KISALTMALAR XV
KAYNAKÇA XVII
GİRİŞ 1


Birinci Bölüm
Genel Olarak Fikrî Mülkiyet Hakları ve Türk Hukukunda Patent Hakkı


§ 1. Fikrî Mülkiyet Hakları 9
I. Fikrî Mülkiyet Kavramı 9
1-Terim 9
2- Tanım 10
II. Fikrî Mülkiyet Haklarının Özellikleri 11
1- Fikrî Mülkiyet Haklarının İnsan Zihninin Ürünü Olması 11
2- Fikrî Mülkiyet Haklarının Gayrımaddî Mallar Üzerinde
Kurulabilme Özelliği 12
3- Fikrî Mülkiyet Konusu Gayrımaddî Malların Sınırsız Olarak
Her Yerde Bulunma (Ubiquity) Özelliği 14
4- Fikrî Mülkiyet Haklarının Özel Hukuka İlişkin Haklardan
Olmaları 15
5- Fikrî Mülkiyet Haklarının Mutlak Haklar Olmaları 16
6- Fikrî Mülkiyet Haklarının Maddî ve Manevî Menfaatler
Sağlamaları 17
III. Fikrî Mülkiyet Haklarının Niteliğini Açıklayan Teoriler 18
1- Fikrî Mülkiyet Teorisi 1.8
2- Şahsiyet Hakları Teorisi 19
3- Dualist Teoriler 20
4- Monist Teoriler 20



X
IV. Fikrî Mülkiyetin Alanına Giren Konular 21
A-Buluşlar 21
B- Endüstriyel Tasarımlar 24
C- Coğrafi İşaretler 26
D- Markalar 27
E-Telif Hakları 30
F- Yarı İletken Ürün Topografyaları 33
V. Ülkesellik Prensibi 34
A- Uygulama Alanının Belirlenmesi Açısından Ülkesellik 35
B- Etki Alanının Sınırlanması Açısından Ülkesellik 36
C- Fikrî Mülkiyet Haklarında Ülkesellik 38
D- Fikrî Mülkiyet Haklarında Ülkesellik Prensibinin Yerindeliği
Meselesi ve Bu Prensibin Zayıflatılması 42
S 2. Türk Hukukunda Patent Hakkı 47
I. Patent Hakkı Kavramı ve Tarihçesi 47
II. Türk Hukukunda Patent Hakkının Kazanılması 49
A- Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde
Kararname\′nin Hükümlerine Göre \"Milli Patent\" Hakkının
Kazanılması 50
1- Patent Hakkını Kazanabilecek Kişiler 50
2- Patent Verilemeyecek Konular ve Buluşlar 55
3- Patent Verilebilirlik Şartları 55

a) Yenilik 55
b) Tekniğin Bilinen Durumunun Aşılması 57
c) Sanayiye Uygulanabilir Olma 58
4- Patent Verilme Sistemi ve Süresi 58
B- Patent İşbirliği Antlaşmasının Hükümlerine Göre Patent
Hakkının Kazanılması 61
C- Avrupa Patent Antlaşması\′nm Hükümlerine Göre Patent
Hakkının Kazanılması 65
III. Patent Hakkının Tükenmesi 75


İkinci Bölüm
Devletler Özel Hukukunda Patent Hakkı


S 1. Patent Hakkının Korunmasına Uygulanacak Hukuk 81
I. Genel Olarak 81
II. Patent Hakkının Vasıflandırılması 83

XI
A- Genel Olarak 83
B- Bir Fikrî Hak Olan Patent Hakkının Vasıflandırılması 88
III. Fikrî Hakların Korunmasına Uygulanacak Hukuk 91
A- Genel Olarak 91
B- Fikrî Hakların Korunmasında Lex Loci Protectionis\′in
Dışında Önerilen Bağlama Noktalan 92
1- Lex Loci Originis ( Menşe Ülkesi Hukuku ) 92
2- Karma Bağlama Kuralı 96
3- Milli Hukuk 96
4. Lex Fori ( Mahkemenin Hukuku ) 97
5- Lex Loci Delictı ( Fikrî Hakkın İhlâl Edildiği Yer Hukuku ) 98
G- Lex Loci Protectionis ( Koruma Devleti Hukuku ) 100
1- Lex Loci Protectionis ( Koruma Devleti Hukuku )
Bağlama Kuralına Dahil Olan Meseleler 105
2- Lex Loci Protectionis\′in Uygulanma Alanının ve Fikrî
Hakka İlişkin Bir İhlâlin Olup Olmadığının Belirlenmesi 105
3- Lex Loci Protectionis\′in Uygulanmasından. Doğabilecek
Bazı Sorunlar 108
IV. Fikrî Hakların Korunmasına İlişkin İhtiyati Jfedbirlere
Uygulanacak Hukukun Tespiti 110
V. Fikrî Mülkiyet Haklarının İhlâline İlişkin Taleplerde Hukuk
Seçimi 119
A- Haksız Fiile Bağlı Talepler 119
B- Hukuk Seçiminin Lex Fori ile Sınırlı Olması 120
C- Hukuk Seçiminin Zararın Oluşmasından Sonra
Yapılması 121
D- Hukuk Seçiminin Şekli 121
E- Fikrî Haklara İlişkin Haksız Fiile Bağlı Taleplerde
Hukuk Seçimine İmkan Tanınmasının Yerinde Olup
Olmadığının İncelenmesi 122
VI. Patent Hakkının Korunmasına Uygulanacak Hukuk 123
VII. Türk Hukuku Açısından Durum 124
S 2. Patent Hakkına İlişkin Sözleşmelere Uygulanacak
Hukuk 127
I. Genel Olarak 127
II. Patent Lisansı Sözleşmesi 133
III. Patent Lisansı Sözleşmesinin Hukukî Niteliği 136
IV. Patent Lisansı Sözleşmesinin Şekli 137
V. Patent Lisansı Sözleşmesinin Türleri 140

XII



A- Kullanım Şekline Göre Patent Lisansı Sözleşmeleri , 142
B- Yöre İle Sınırlı Patent Lisansı Sözleşmeleri 143
C- Süre İle Sınırlı Patent Lisansı Sözleşmeleri 144
D- Kişiye Bağlı Patent Lisansı Sözleşmeleri-İşletmeye Bağlı
Patent Lisansı Sözleşmeleri , 144
E- Teknik Olarak Sınırlanmış Patent Lisansı Sözleşmeleri 145
F- Nicelik Bakımından Sınırlanmış Paten1 Lisansı
Sözleşmeleri 145
G- Lisans Bedelinin Saptanış Şekline Göre Patent Lisansı
Sözleşmeleri 145
H- Lisanstan Doğan Hakkın İçeriğine Göre Patent Lisansı
Sözleşmeleri 146
1- Basit Lisans 146
2- İnhisari Lisans 146
I- Tarafların İradeleri Açısından Patent Lisansı Sözleşmeleri 147
1- İsteğe Bağlı Lisans 147
2- Zorunlu Lisans 147
VI. Patent Lisansı Sözleşmesinin Taraflarının Karşılıklı
Yükümlülükleri 150
A- Lisans Verenin Yükümlülükleri 150
1- Patentten Doğan Hakları Kullandırma Yükümlülüğü 151
2- Patentten Doğan Hakların Kullanımının Devamını
Sağlama Yükümlülüğü 152
3- Patent Hakkından Vazgeçmeme Yükümlülüğü 152
4- Lisans Verenin Yan Yükümlülükleri 153
B- Lisans Alanın Yükümlülükleri 153
1- Lisans Bedelinin Ödenmesi Yükümlülüğü 154
2- Lisans Alanın Kullanım Yükümlülüğü 155
3- Lisans Alanın Hesap Verme Yükümlülüğü 156
4- Lisans Alanın Reklam Yapma Yükümlülüğü 156
5- Lisans Alanın Yan Yükümlülükleri 156
VII. Patent Lisansı Sözleşmesine Uygulanacak Hukukun Tespiti 157
A-Genel Olarak Akitlere Uygulanacak Hukukun Tespiti 157
1- Akitlerde Hukuk Seçimi İlkesi 157
2- Akitlerde Objektif Bağlama Kuralı 161
3- Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku
Hakkındaki Kanun\′un 24. Maddesindeki Düzenlemeye
Göre Akitlere Uygulanacak Hukuk 165

XIII
B- Patent Lisansı Sözleşmesinde Hukuk Seçimi
( Sübjektif Bağlama ) 169
C- Patent Lisansı Sözleşmesinde Objektif Bağlama 170
1- Önerilen Bağlama Noktaları 171
a) Lisans Hakkını Devir Alanın Ülkesinin ya da
Koruma Ülkesi Hukukunun Uygulanması 172
b) Lisans Hakkını Devredenin Hukukunun
Uygulanması 173
D- Avusturya Devletler Özel Hukuku Kanunu\′nun Roma
Sözleşmesi İle Yürürlükten Kalkan Eski Düzenlemesindeki
Objektif Bağlama Kuralına İlişkin Hüküm 175
E- İsviçre Devletler Özel Hukuku Kanunu\′ndaki Objektif
Bağlama Kuralına İlişkin Düzenleme 176
P- Roma Sözleşmesine Göre Fikrî Haklara ve Patent
Lisansı Sözleşmesine Uygulanacak Hukuk 182
G- Patent Lisansı Sözleşmesine Uygulanacak Hukukun
Uygulama Alanı 184
1- Koruma Ülkesinin Hukukuna Tâbi Olan Unsurlar 184
2- Sözleşmeye Uygulanacak Hukuka Tâbi Olan Unsurlar 185
3- Yabancı Müdahaleci Normlar 185
VIII. Patent Hakkının Devri Sözleşmelerine Uygulanacak
Hukuk 189
IX. Patent Hakkına İlişkin Sözleşmelerin Şekline Uygulanacak
Hukuk 192
X. Türk Hukukunda MÖHUK Madde 24\′ün Patent Hakkına
İlişkin Sözleşmelere Uygulanması 193
S 3. İşçi Buluşları Üzerindeki Patent Hakkına İlişkin
Sözleşmelere Uygulanacak Hukuk 202
I. Genel Olarak 202
II. Türk Hukukunda İşçi Buluşları 205
III. İşçi Buluşları Üzerindeki Patent Hakkına İlişkin
Sözleşmelere LJygulanacak Hukuk 210
A- İsviçre Devletler Özel Hukukunda İşçi Buluşları
Üzerindeki Patent Hakkına İlişkin Sözleşmelere
Uygulanacak Hukuk 211
B- Avusturya Devletler Özel Hukukunda İşçi Buluşları
Üzerindeki Patent Hakkına İlişkin Sözleşmelere
Uygulanacak Hukuk 213
VI. Türk Hukukunda Durum 215

SONUÇ 219









İLGİLİ MEVZUAT

I- ULUSAL MEVZUAT

551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun
Hükmünde Kararname 225
551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin Uygulama Şeklini Gösterir Yönetmelik 293
Avrupa Patentlerinin Verilmesi İle İlgili Avrupa Patent Sözleşmesinin
Türkiye\′de Uygulama Şeklini Gösterir Yönetmelik 315


II- TÜRKİYE\′NİN TARAF OLDUĞU MİLLETLERARASI PATENT ANTLAŞMALARI


Sınai Mülkiyetin Korunmasiyle İlgili Paris Sözleşmesi 325
Milletlerarası Bir Beratlar Bürosu Kurulmasına Dair La Haye
Antlaşması 349
Patent İşbirliği Antlaşması 359
Patent İşbirliği Antlaşmasına Dair Yönetmelik 399
Uluslararası Patent Sınıflandırılması ile İlgili Strasburg Antlaşması 505
Patent İşlemleri Amacıyla Mikroorganizmaların Tevdi Edilmesinin
Uluslararası Kabulü Konusunda Budapeşte Antlaşması 517
Avrupa Patentlerimin Verilmesi İle İlgili Avrupa Patent Antlaşması 529
Avrupa Patentlerinin Verilmesi İle İlgili Antlaşmanın Uygulama Şeklini
Gösterir Yönetmelik 601
5 Ekim 1973 tarihli APS-Avrupa Patent Sisteminin Merkezileştirilmesi ve
Sunulması Hakkında Protokol (Merkezileştirme Protokolü) 669
5 Ekim 1973 tarihli APS-Bir Avrupa Patentinin Verilmesi Hakkı İle İlgili Kararların Yargı Yetkisi ve Tanınması Hakkında Protokol
(Tanıma Protokolü) 675
5 Ekim 1973 tarihli APS-Avrupa Patent Organizasyonunun Ayrıcalıkları ve Dokunulmazlıkları Hakkındaki Protokol (Ayrıcalık ve Dokunulmazlık
Protokolü) 679
20 Ekim 1977 tarihli APS-Ücretlere ilişkin Maddeler 687


III- TÜRKİYE\′NİN TARAF OLDUĞU MİLLETLERARASI PATENT ANTLAŞMALARINA TARAF OLAN DEVLETLER LİSTESİ


Sınai Mülkiyetin Korunmasına İlişkin Paris Sözleşmesi 707
Patent İşbirliği Antlaşması 713
Uluslararası Patent Sınıflandırılması ile İlgili Strasburg Antlaşması 717
Patent İşlemleri Amacıyla Mikroorganizmaların Tevdi Edilmesinin
Uluslararası Kabulü Konusunda Budapeşte Antlaşması 719
Uluslararası Sınai Mülkiyet Organizasyonlarının Budapeşte Antlaşması
Madde 9(1) (a) Uyarınca İştirakine İlişkin Deklarasyon 721
Avrupa Patent Antlaşması 722
Kavram İndeksi 723