Vedat Kitapçılık
Kargo Gönderim Saatleri;
Hafta İçi Saat 16:00 'ya kadar
Cumartesi Saat 11:00 'e kadar
Kartlarına Taksit
Seçeneklerimiz Vardır!
Banka Hesap Bilgilerimiz
Destek
HATTI
0212
240 12 54
240 12 58
Favori
Listenizde
Ürün Yok!
Sepetinizde
Ürün Yok!
Yeni Çıkan Yayınlar:      Mart (151)      Mart (151)      Ocak (115)      Aralık (118)

Cumhuriyet Dönemi Roma Vergi Sistemi

Cumhuriyet Dönemi Roma Vergi Sistemi



Sayfa Sayısı
:  
160
Kitap Ölçüleri
:  
13x19 cm
Basım Yılı
:  
2012
ISBN NO
:  
978-605-5373-77-1

25,00 TL









ONSOZ




\\\"Cumhuriyet Dönemi Roma Vergi Sistemi\\\" adlı bu çalışma, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Özel Hukuk Ana Bilim Dalında, Aralık 2010\\\′da Prof. Dr. Nüvit Gerek, Prof. Dr. Diler Tamer, Prof. Dr. Özcan Uçkan, Prof. Dr. Erhan Türker ve Doç Dr. Havva Çokyaşar Karagöz\\\′den kurulu tez jürisi önünde doktora tezi olarak savunulmuş ve oybirliği ile başarılı bulun¬muştur. Kitap haline getirilirken genel olarak tezin aslına sadık kalınmış, sadece giriş bölümünde değişiklik yapılmıştır.


Akademik hayata başladığım günden beri yakınlığını, desteğini esirgemeyen, bütün metni titizlikle gözden geçiren, yapıcı eleştileriyle bana yol gösteren fiilî tez danışmanım Prof. Dr. Diler Tamer\\\′e, bilgi ve tecrübelerinden her zaman faydalan¬dığım, tez danışmanlığımı üstlenen Prof. Dr. H. Nüvit Gerek\\\′e, yararlı önerileriyle, sorduğu ardı arkası kesilmeyen sorularla, kâh kafamı bulandıran kâh netleştiren Doç. Dr. Havva Karagöz\\\′e ve ne zaman ihtiyacım olsa yardımını esirgemeyen Prof. Dr. Erkan Küçükgüngör\\\′e, tezin yazım sürecinde, desteğini hep yanımda hissetiğim arkadaşım Dr. Kasım Akbaş\\\′a, Yrd. Doç. Dr. Neval Okan\\\′a ve Yrd. Doç. Dr. Esra Yakut\\\′a, tezin son okuması ve dü¬zeltmeleri konusunda emeği geçen Prof. Dr. Mustafa Sekmene, onca işinin arasında yazdıklarımı okuma merakını gösteren, XII Levha Yayıncılık\\\′tan Erol Öz ile irtibata geçerek tezin kitaplaş-ması yönünde ilk adımı atan, Prof. Dr. Tevfik Özcan\\\′a, tezi en iyi şekilde bitireceğim inancını kaybetmeyen ancak bitirdiğimi görememesinin üzüntüsünü çektiğim Doç Dr. Haluk Konuralpe, lojistik destekleri sayesinde kaynaklara ulaşmamı sağlayan Ana¬dolu Üniversitesi Kütüphane çalışanlarından Uzman Halime Yörü\\\′ye ve arkadaşım Burcu Ağar\\\′a, namıdiğer pratikanne\\\′ye ve tabiî ki evdeki en büyük desteğim Okay Sarıtaşa, onunla ilgilen¬memi sabırla bekleyen Çınar\\\′ıma, ve son olarak tezin basımını üstlenen On İki Levha Yayınevinin tüm çalışanlarına çok teşek¬kür ederim.

Eskişehir Aralık 2011 Dr. Duygu Özer Sarıtaş





I. GİRİŞ




Roma Devleti\\\′nin doğuşu ve gelişimi, siyasi, sosyal ve ekonomik etkenlerle sıkı bir ilişki içerisinde olmuştur. Roma, küçük bir kent devleti iken, zamanla sınırlarını karada ve deniz¬de genişletmiş ve siyasal bünyesinin son aşamasında Antik Çağ Avrupası\\\′mn o zaman bilinen ülkelerinin hemen hepsini ege¬menliği altına almayı başarmış, bu ülkelerin siyasal, toplumsal, ekonomik ve kültürel yaşamlarında silinmeyen izler bırakmıştır. Roma Devleti askeri başarıları ve siyasal örgütlenmesi sayesinde ticari zenginlikleri bünyesinde toplamış; devlet idaresinde iyi işleyen bir maliyenin önemini kavramış ve buna uygun düzen¬lemeler yapmaya çalışmıştır. Roma Devleti\\\′nde mali konular her zaman ön planda olmuştur. Verginin meşruluğunu savunan Roma Devleti, geniş kapsamlı ve sağlam vergi sistemi kurmuştur. Başlangıçta kendi istekleri doğrultusunda ve bir görev bilinci ile devlete vergi veren Romalılar, zamanla verginin \\\′zora dayalı bir alım\\\′1 olma niteliği ile yüz yüze gelmişlerdir. Kendilerine yüklenen her türlü, bedensel, ayni ve mali yükümlülükleri vergi kapsamında ödemişlerdir.


Yürürlükteki vergi sistemininkoşulları,tarihboyunca Roma Devleti\\\′nin değişiklik gösteren örgütlenme biçimi, toplumsal sınıfları, coğrafi konumu, ekonomik ilişki biçimleri, tarım ve ticaret hayatı gibi faktörler nedeniyle Romalılar için ağırlaştırmış veya hafifletmiştir. Bu nedenle Roma vergi sistemi belli ortak özellikler çerçevesinde yapılanmış olmakla beraber, birbirinden farklı özellikler gösteren siyasi dönemlerin toplum yapısı, devleti idare edenlerin nitelikleri, devletin idare ediliş biçimleri doğrul¬tusunda önemli değişimler geçirmiştir.2


Romanın tarihsel dönemlerinin belirlenmesinde, kesin ve aksi iddia edilemeyecek bir düzenleme söz konusu değildir. Ancak genel kabul gören görüşe göre, Roma siyasi tarihi, eko¬nomik, toplumsal ve siyasal gelişmelere paralel olarak Krallık, Cumhuriyet ve İmparatorluk (principatus ve dominatus) olmak üzere üç ana döneme ayrılarak incelenmektedir. Ana karakteri bir tarım ekonomisi olan Roma iktisat tarihi ise siyasi tarihine paralel olarak ilkel tarım ekonomisinin egemen olduğu Krallık Dönemi, Cumhuriyet Dönemi\\\′nin fetih politikasına paralel ola¬rak gelişen liberal ekonomi ve liberal ekonominin emperyalizme dönüştüğü imparatorluk dönemi olmak üzere üç ana başlık al¬tında toplanabilir.


Kamu gelirlerinin en büyük bölümünü oluşturan vergi ge¬lirleri ile vergilendirme üzerine çalışılan \\\"Cumhuriyet Dönemi Roma Vergi Sistemi\\\" adlı bu tezin konusu ise zaman ve içerik açısından, M.Ö. 509 civarında, Etrüsk kökenli son Roma kralı Lucius Tarquinius Superbus\\\′un (kibirli Tarquinius) tahtan indirilmesiyle başlamış olan ve Roma şehir devletinin (civitas), tamamıyla kendine özgü bir toplumsal-siyasal örgütlenme biçi¬mine kavuşmuş olduğu Cumhuriyet Dönemi (M.Ö. 509- M.Ö. 27) ile sınırlandırılmıştır. Bu dönemde modern devletlerin özelliklerini taşımamakla beraber, Roma toplumunun içindeki en üst siyasi otorite ile donatılmış kurum olan devletin örgüt¬lenmesinde, iktisadi, idari, siyasi ve sosyal ilişkiler önemli rol oynamıştır. Özellikle Roma Devleti\\\′nin idaresi, mâli ihtiyaçlar doğrultusunda şekillenmiş; devletin hukuki ve siyasi faaliyet¬leri mâli yapı temelinde gerçekleşmiş; idarenin başlıca görevi devletin çeşitli girişimleri ve giderleri için düzenli mâli kaynak sağlamak olmuştur. Bu nedenle Roma Devleti yüklendiği mâli fonksiyonlar ve bu fonksiyonların gerçekleştirilebilmesi için çeşitli mâli araçlar geliştirmek ve bu araçların işleyişlerini daha ayrıntılı düzenlemek zorunda kalmıştır. Her devlette olduğu gibi Roma Devleti\\\′nde temel finansman aracı olarak gelir kaynakları¬nın önemli bir kısmını vergiler oluşturmuştur. Roma Devleti\\\′nin vergiye dayalı mâli yapısı ve hukukunun daha açık ve anlaşılabilir olarak kavranabilmesi, kuruluşundan Cumhuriyet Dönemi\\\′nin sonuna kadar geçen süreçteki Roma Devleti\\\′nin, siyasî, iktisadî, sosyal ve idari yapısındaki değişme ve gelişmelere paralel olarak incelenebilmesine ve özellikle siyasi teşkilatına ve sosyal şartla¬rını etkileyen iktisadi koşullarının ortaya konulmasına bağlıdır. Çünkü verginin ortaya çıkışı, oluşumu, türleri bu dönemin, sosyal, siyasal ve iktisadi koşullarından bağımsız gerçekleşme¬miştir. Bu nedenle maliye ve hukuk alanlarındaki gelişmeler tarihi olaylara bağlanmaya ve tarihi olaylar ile olan yakın ilişkisi gösterilmeye çalışılmıştır. Ancak verginin ortaya çıkış sebepleri, amacı ve vergi türleri, sadece Cumhuriyet Dönemi\\\′nin sosyal ve ekonomik ilişkilerinin genel hatları çerçevesinde kalınarak incelenmiştir. İncelenen dönemin vergi gelirlerine ilişkin güncel kaynakların aracılığıyla ulaşılan antik çağ yazarlarının eserlerin¬deki dağınık bilgilerler, Roma mâli idaresinin teşkilat yapısı ve faaliyetleri göz önünde bulundurularak, bir sistem içinde bir araya toplanmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda çalışma konusunun birçok hukuk disiplini ile bağlantılı olması ve verginin sosyal, siyasal ve ekonomik olmak üzere çeşitli yönlerinin ele alınması gerekliliği incelemeyi zorlaştıran bir husus olmuştur.



Çalışmamızın birinci bölümünde, Roma Devleti\\\′nin ilk imparatorluğa (principatus) kadar olan dönemdeki genel ve mâli idaresinin temel kurumları, devletin siyasi ve ekonomik yapısı ile birlikte bir bütün halinde ele alınmıştır. Devletin idari yapılan¬ması çeşitli alt başlıklar halinde incelenmiştir. Özellikle maliyet ve gelir kaynağı olarak eyalet sisteminin temel özelliklerine ve önemine dikkat çekilmiştir. Mâli idare kapsamında yer alan mâli nitelikteki kurum ve magistralar (magistratus) ile Roma devlet hazinesi\\\′ne (aerarium) ilişkin açıklamalarda bulunulmuştur.


İkinci bölümde, yine aynı dönemde devletin savunma, gü¬venlik, bayındırlık gibi hizmetlerin finansmanı için sağlanan ver¬gi çeşitleri ve diğer kamu gelirleri ayrıntılı olarak ele alınmıştır.


Üçüncü bölümde, Roma Hukuku\\\′nda mültezimler (publi-cani) ve vergi toplama şirketlerinin (societas puhlicanorum veya vectigalis) tarihsel kökeni ve gelişimine, tanımına, unsurlarına ve hükümlerine yer verilmiştir. Vergi toplama şirketlerinin toplum¬sal ve ekonomik koşulların değişimi ile ortaya çıkan yeni ihti¬yaçlar doğrultusunda, Roma Hukuku\\\′ndaki klasik şirket aktinin (societas) bir türü olarak ortaya çıkmış tipik bir Roma Hukuku kurumu niteliği üzerine açıklamalarda bulunulmuştur.


İncelememizin sonuç bölümünde ise Roma vergi sitemi¬nin genel bir değerlendirilmesi yapılarak, Romanın uygulamış olduğu vergi politikalarının ve vergiye ilişkin hukuki düzenle¬melerinin Cumhuriyet Dönemi\\\′nin siyasal, sosyal, askeri, mâli örgütlenmesi üzerindeki etkilerinin özetlenmesi amaçlanmıştır.





SUNUŞ 1




Geçerli hukuk düzenimizin yapı taşlarını oluşturan pek çok hukuk kuralının Roma hukukuna dayandığı sıklıkla tekrarlanır. Tesbit doğru olmakla birlikte bu hukuk kurallarının binlerce yıl önce Roma imparatorluğunda uygulanmış kurallar olduğunun kabulü, Roma hukuku araştırma ve çalışmalarının hukukçular için taşıdığı önemi açıklamaya yetmez.


İinsanın bilinçli olarak birarada yaşama iradesini ortaya koyup, toplu yaşamanın kurallarını belirlemeye başladığı ilk günden itibaren sosyal, ekonomik, siyasi, psikolojik, biyolojik ve daha pek çok nedene bağlı olarak kabul edilen kurallar değişim göstermiş ve bu değişim günümüze kadar devam etmiştir. Süre¬cin aynı nedenlerle devam etmesi de kaçınılmazdır.


Uygulanmakta olan hukuk kurallarının toplumsal düzeni ve adaleti sağlama temel amacına en uygun şekilde hizmet ede¬bilmesi ancak bu kuralların gerekçelerinin ve sonuçlarının doğru şekilde anlaşılabilmesiyle mümkündür ve geçmiş anlaşılmaksızın geleceğe yön verecek kuralların sağlıklı şekilde belirlenebilmesi de mümkün olamayacaktır.


Çalışmalarını yıllardan beri izlemekte olduğum Duygu Özer Sarıtaş\\\′ın Doktora Tezi olarak hazırlamış olduğu \\\"Cumhu¬riyet Döneminde Roma Vergi Sistemi\\\" isimli eser, günümüzde ağırlıklı olarak Özel Hukuk alanında yapılmakta olan Roma Hukuku çalışmalarından farklı olarak Roma Kamu Hukukuna yöneliktir ve bu nedenle de alanındaki büyük eksikliğin gideril¬mesine katkıda bulunacaktır.


Çalışma kapsamında incelenen Roma Cumhuriyet Dö¬neminde vergi, vergi toplamanın gerekçeleri, tahsil yöntemleri, tahsile yetkili kılınan kişi ve kurumlara ilişkin değerlendirmeler, bir yanıyla Roma İmparatorluğu ile iligili tarihi bilgileri sunar¬ken, bir yandan da bugün vergi hukukunda kabul edilen ilke ve yöntemlerin anlaşılabilmesine ve değerlendirilebilmesine de hizmet etmektedir.


Üniversitelerdeki Roma Hukuku eğitiminin kaldırılmasına ilişkin çabaların yoğunlaştığı günlerde, özveri ve sabırla çalış¬malarını sürdürerek Roma Hukuku, Vergi Hukuku ve Tarih ile ilgilenen herkesin yararlanabileceği bir örnek eseri ortaya çıka¬ran meslekdaşım Duygu Özer Santaş\\\′ı Roma Hukuku yazınına katkısından ötürü yürekten kutlayarak teşekkür ediyorum.

Prof. Dr.Diler Tamer İstanbul, 15.09.2011





SUNUŞ 2





Roma Hukukunun, geçmişten günümüze kadar hukukla ilgilenenler, hukuk alanında çalışanlar ve hukuk eğitimi veren kurumlar için taşıdığı önem tartışılamaz. Her şeyin değişmesi gibi hukuk anlayışında ve uygulamalarında da değişiklikler ol¬maktadır. Elbette bu değişikliklerin olumlu etki yapması, yeni ihtiyaçlara cevap verebilmesi beklenir. Bununla beraber geride kalmış hukuk sistemlerinin unutulması, artık gereksiz oldukla¬rının ve ilgilenmeye değer olmadıklarının düşünülmesi çok ya¬nıltıcı olur. Her alanda olduğu gibi hukuk alanında da geçmişin iyi bilinmesi çok önemlidir. Fakültedeki öğrencilik yıllarından beri tanıdığım Duygu Özer Sarıtaş, Roma Hukuku çalışmaya gönül vermiş genç bir akademisyendir. Doktora tezinde büyük bir cesaretle ve kuşkusuz bu alanda uzman olan değerli hocala¬rının katkısıyla Roma Cumhuriyet Döneminde Vergi konusunu ele almıştır. Bu çabasının ilgi uyandıracağını ve bu alanda yeni akademik çalışmaları harekete geçireceğini düşünüyorum. Ken¬disine destek olan değerli hocalarına teşekkür ediyor ve Duygu Özer Sarıtaş\\\′m başarılarının devamını diliyorum.

Prof. Dr. H. Nüvit Gerek





İÇİNDEKİLER





ÖNSÖZ IX
SUNUŞ 1 XI
SUNUŞ 2 XIII
İÇİNDEKİLER XV
KISALTMALAR XIX
I. GİRİŞ 1
II. CUMHURİYET DÖNEMİ ROMA DEVLET
İDARESİ 5
A. Genel Olarak 5
B. İtalya İdaresi 6
C. Eyalet İdaresi 9
1. Genel Olarak 9
2. Eyaletlerdeki Toplulukların Hukuki
Durumu 12
a. Özgür Şehirler 13
aa. Özgür ve Federe Şehirler 16
bb. Özgür ve Federe Olmayan Şehirler 19
b. Vergiye Tâbi Şehirler 20
D. Cumhuriyet Dönemi Malî İdaresi 23
1. Cumhuriyet Dönemi Roma Devlet Hazinesi 23
2. Cumhuriyet Dönemi Malî İdare Birimleri 31
a. Senatus 31
b. Consul 37
c. Ojıaestor 37
d. Censor 42
III. CUMHURİYET DÖNEMİ VERGİ
GELİRLERİ 52
A. Tarihsel Süreçte Vergiler 52
B. Vergi Türleri 61
1. Roma Ordusunun İaşesini Temin Eden
Vergiler 61
a. Tributum 62
b. Stipendium 78
c. Leitourgia 81
2. Arazi Gelirleri 83
a. Öşür 84
b. OtlakResmi 86
3. Doğal Kaynaklardan Elde Edilen Gelirler 89
a. Maden Vergisi 90
b. Tuz Vergisi 91
4. Liman Resmi 95
5. Azat Etme Vergisi 99
IV. CUMHURİYET DÖNEMİ VERGİ
TOPLAMA YÖNTEMİ: İLTİZAM SİSTEMİ 104
A. Tarihsel Süreç 104
1. Genel Olarak 104
2. Gracchus\\\′lar Dönemi Vergi Tahsildarları 114
3. Sulla\\\′dan Agustus\\\′a Vergi Tahsildarları 116
B. Roma Vergi Hukukunda Vergi Tahsildarları ve
Ortaklıkları 120
1. Kuruluşu ve Hukukî Satüsü 120
2. Yönetim ve Ortakları 127
3. Ortakların Sorumluluğu 132
C. Vergi Tahsildarları Ortaklıklarının Diğer
Faaliyet Alanları 136
1. Kamusal Hizmet veya Malzeme Sağlama İşi ... 137
a. Ordu İçin Mühimmat Sağlama İşi 138
b. İnşaat Faaliyetleri 139
2. Kamu Mallarının ve Arazilerinin İşletilmesi.... 141

V. SONUÇ 143

KAYNAKÇA 147